Найстарэйшая творчая арганізацыя Беларусі |гады заснавання – 1933-1934|

01 лістапада 2017

Валянцін Дубатоўка: «Сапраўдны чалавек -- той, што адбудоўвае спаленую «героямi» родавую cядзiбу»

Восенню ў гарадзенскага пісьменніка, бізнесмена, старшыні філіі Саюза беларускіх пісьменнікаў у Гародні Валянціна Дубатоўкі выйшла кніга «Чужы». У аповесці -- жыццё заходнебеларускай вёскі 1940-50-х гадоў і, у прыватнасці, хлопца Кастуся Саўчыка, якога яшчэ ў падлеткавым узросце на шляху напаткалі вялікія выпрабаванні.

Як уплывае наша мінулае на сучаснасць, як адрозніваць сапраўдных людзей ад "герояў" -- на гэтыя і іншыя пытанні сёння нам адказаў Валянцін Дубатоўка.

Як, калі і чаму вы пачалі займацца даследаваннямі гістарычнага мінулага? Як, па-вашаму, веданне гісторыі ўплывае на нас сёння?

Калi i чаму  гэта ўсё пачалося -- я i не ведаю. Можа, таму, што я нарадзiўся праз вулiцу, дзе калiсьцi знаходзiўся Дзярэчынскi палац Сапегаў. (У поўным сэнсе гэтых слоў. Дзярэчынская местачковая бальнiца знаходзiлася насупраць руiнаў былога палаца). А можа, таму, што ў мяне былi выдатныя настаўнiкi П. Марцiноўскi, Г. Турлай i непаўторны дзед Мiхась, на чыiм хутары я гадаваўся.

Ды ўсё ж, мае даследаваннi cпадчыны роду Сапегаў я назваў бы краязнаўствам, а не гiстарычнымi росшукамі. Хаця на гэтым шляху i былi цiкавыя адкрыццi. Напрыклад, тое, што ў сённяшнiм будынку Зэльвенскай Траецкай праваслаўнай царквы пры Сапегах месцiўся тэатр. А Дзярэчынская праваслаўная царква толькi ў другой палове дзевятнаццатага стагоддзя перайшла праваслаўным, а да гэтага была парафiяльным касцёлам. Пра гэта не ведаў нават сам Я.С. Сапега. У той перыяд, калі я займаўся Сапегаўскай спадчынай, у мяне cфармавалася трывалае разуменне, што на ўсе пытаннi, якiя зараз узнiкаюць у нашага грамадства i дзяржавы, адказы трэба шукаць у мiнулым.

Напрыклад, адмова пераважнай часткi нашага грамадства ад карыстання беларускай мовай. Ды гэта ўсё ўжо было. Узгадаем паланiзацыю, што адбывалася на тэрыторыi Беларусi ў 15-19 cт. Русiфiкацыю 19-20 стагоддзя. Канечне, многа робiцца i дзяржавамi, i суседзямi, каб беларусаў не цiкавiла свая гiсторыя, культура, мова. I гэта вельмi яскрава заўважаецца па тэлебачаннi i ў сацыяльных сетках. Аднаго разу я натыкнуўся ў iнтэрнэце на дыскусiю двух расейскiх iнтэлектуалаў: ліберала i кансерватара (умоўна). Ліберал абураецца тым, што падчас рэвалюцыi i пасля з тэрыторыi Расii на Захад эшалонамi вывозiлi рукапiсы, старыя i каштоўныя кнiгi, важныя манаграфii. Маўляў, гэта ўсё гэтыя iншаверцы, iншапляменнiкi. Сапраўдныя рускiя гэтак не рабiлi нiколi.

Вельмi хацелася б нагадаць гэтаму «лібералу» 1830-год, калi пасля паразы «Лiстападаўскага паўстання» данскiя казачкi i iх камандзiры грэлiся некалькi дзён каля вогнiшча з кнiг, што выцягнулi з бiблiятэкi Дзярэчынскага Дамінiканскага кляштара. А колькi ўсяго тады было знiшчана бiблiятэк на тэрыторыii тагачаснай Беларусi? Асноўная частка бiблiятэк тады знаходзiлася пры кляштарах, якiя адмiнicтрацыя Мураўёва зачыняла сотнямi. Таму, даражэнькiя мае, усё, што з вамi адбылося ў 1917 годзе, гэта ўсё заканамерна. Альбо, вось яшчэ: сённяшнiя расейскiя iмперцы «сокрушаются», як камунiсты-габрэi бесчалавечна паступiлi з целамi iмператара Мiкалая i яго сямi, парэшткамi генерала Лаўра Карнiлава. Ой як хацелася б нагадаць iм, як афiцэры расейскай iмператарскай армii -- заўважаю, не салдаты, а менавiта расейскiя афiцэры -- у 1863 годзе выдзiралi cа cцен Бярозаўскага Картузiянскага кляштара пазалочаную раку, у якой захоўвалася сэрдца фундатара гэтай святынi -- падканцлера ВКЛ, доктара права, графа i князя Казiмiра Льва. Дарэчы, сведчанне той варяцкая акцыi захоўваецца ў Гарадзенскiм архiве.


Некалькі пытанняў пра кнігу "Чужы". Як прыйшла ідэя яе напісання? Як і чаму вы змясцілі персанажаў менавіта ў гэты час (1940-50-я гг.) і месца? Што для Вас "шарая часіна"?

«Шарая часiна» -- гэта калi дзень яшчэ не скончыўся, а ноч яшчэ не наступiла. Час нявызначанасцi i няўпэўненасцi. Менавiта ў гэты адрэзак содняў на дарогах гiне больш за ўсё людзей. Якраз пад вечар звычайна змяняецца надворе. Распачынаюцца буры i завеi. Невыпадкова i аповесць «Чужы» пачынаецца з «шарай часiны».

На маю думку, наш народ, можа, таму i выжыў ва ўсiх гiстарычных калатнечах, што выпадалi на яго долю, таму, што лiчыў сваiм галоўным прыярытэтам дбаць наперад усяго пра сваю сямю, пра сваiх дзяцей, бацькоў, пра сваё жытло i сваю зямлю. Зяўленне сярод якога-небудзь народа героя i яго жыццёвы шлях -- гэта зява анамальная. I ў большасцi выпадкаў -- трагiчная. А народ -- гэта азначэнне вечнае.

У нашых галовах за час панавання Саветаў нешта кардынальным чынам змянiлася. Тысячагадовая гiсторыя хрысцiянства вучыць: «Не забi. Не ўкрадзi. Не жадай». А мы? Забiў дзесяць, альбо сотню сабе падобных -- герой! Адабраў у сябра апощняе - моцны, смелы. Залез да суседскай жонкi ў ложак -- сапраўдны мужчына. Але гэта ўсё ад нячысцiка. Сапраўдны чалавек, як на маю думку, -- гэта той, што раз за разам адбудоўвае спаленую «героямi» родавую cядзiбу. Нараджае i любiць сваiх дзяцей, шануе сваё i паважае чужое. Як ні банальна гэта гучыць.


Наколькі я ведаю, вы не толькі пісьменнік і даследчык, старшыня Гарадзенскай філіі Саюза беларускіх пісьменнікаў, але і прадпрымальнік. Таксама вы бралі ўдзел у будаўніцтве царквы, усталяванні памятнай шыльды ў гонар Ларысы Геніюш. Як Вы кіруеце сваім часам, расстаўляеце прыярытэты і якой дзейнасці аддаеце перавагу?

У мяне няма прыярытэтаў. Усё, чым я займаюся, гэта маё звыклае жыццё. Да ўсiх пералiчаных вамi cпраў я, як магу, стаўлюся сурёзна i адказна. Я насамрэч лiчу, што ўсё пералiчанае неяк узаемазвязана. Уявiце сабе, каб Трэцякоў не стварыў бы галерэю. Альбо Уршуля Радзiвiл не займалася тэатрам, а расейскi выбiтны паэт i наш зямляк  Н. Шклярэўскi не дапамагаў  нашым чарнобыльцам. Як па мне, то найвялiкшае шчасце тады, калi ты можаш даваць тым, хто побач з табой, а не браць ад iх. Хтосьцi ахвяруе грошы на добрыя справы. Хтосьцi дорыць людзям cвой талент. Манахi моляцца i нясуць розныя неабходныя паслушаннi. Карацей, кожны сам робiць свой выбар, як жыць. Я яго таксама зрабiў.

Як Вы лічыце, ці складаней гарадзенскім пісьменнікам самарэалізавацца ў параўнанні з мінскімі? Якім чынам іх падтрымлівае Вашае аддзяленне Саюза беларускіх пісьменнікаў сёння?

На маю думку, галоўнае, каб нашы лiтаратары пiсалi добрыя, таленавiтыя рэчы. Якiя будуць падабацца не толькi сабе, а i чытачу. Наконт таго, як яны мусяць самарэалiзоўвацца -- гэтае пытанне заўсёды будзе выклiкаць спрэчныя меркаваннi.

Справа ў тым, што зараз, у час камп’ютараў, тэлебачання, iнтэрнэту, вельмi мала людзi набываюць кнiжак. Лiтаратура, як i ўвесь свет,  iмклiва перасяляецца ў iнтэрнэт. А пiсьменнiк, як i раней, працягвае пiсаць кнiгi, якiя прадаць у цяперашнi час амаль немажлiва. Я ўпэўнены, што з цягам часу будзе знойдзена адэкватнае рашэнне дадзенай сiтуацыi. Але гэта ў будучыні.

Цяпер жа мы мусiм пiсаць i пiсаць, iншага выйсця няма. Кiраўнiцтва СБП, як i кiраўнiцтва фiлii, робiць усё, што можа. Выдаецца абласны штогадовы альманах  «Новы Замак», на старонках якога могуць друкавацца сябры фiлii. Маецца сайт пры СБП, нядаўна зявiўся сайт у абласнога аддзялення, выдаюцца кнiгi сяброў Саюза, ладзяцца сустрэчы з чытачамi. Карацей, робiм усё, што магчыма.

Пытанні задавала Алена Босава, для lit-bel.org 

Фота прадастаўленае Валянцінам Дубатоўкам

Гродна, інтэрв'ю

Каментары

Афiша

25 лістапада
Прэзентацыя кнігі «Фіндус з’язджае»
Запрашаем у Цэнтральную дзіцячую бібліятэку імя Астроўскага (пр. Газеты “Праўда”, 20А, ст. м. Пятроўшчына).
25 лістапада
«Кніжная Шафа» ўпершыню прадстаўляе выставу малюнкаў
Паказ пройдзе з 24 кастрычніка (адкрыццё) па 25 лістапада ў Мінску.
27 лістапада
Уручэнне прэміі Карласа Шэрмана
У Press Club Belarus (Веры Харужай, 3).
29 лістапада
«Пад вольным небам» Тумаса Транстромера ў Магілёве
У грамадскім цэнтры «Кола» (завулак Чкалава, 16).
Наш канал на YouTube

Апошнія навiны

(Паказаць усе навіны)
«Пад вольным небам» Тумаса Транстромера ў Магілёве
24 лістапада 2017

«Пад вольным небам» Тумаса Транстромера ў Магілёве

Чытаць далей...
«Бліскавіцы»: Анталогія беларускай жаночай паэзіі 1920-30-х (АЎДЫЯ, ФОТА)
24 лістапада 2017

«Бліскавіцы»: Анталогія беларускай жаночай паэзіі 1920-30-х (АЎДЫЯ, ФОТА)

Чытаць далей...
«Літаратура – яна мая: беларускія пісьменніцы ХХ–ХХІ ст.» (АЎДЫЯ, ФОТА)
24 лістапада 2017

«Літаратура – яна мая: беларускія пісьменніцы ХХ–ХХІ ст.» (АЎДЫЯ, ФОТА)

Чытаць далей...
Уведалі нашых: у Мінску сустрэліся літаратары з усіх рэгіёнаў Беларусі
23 лістапада 2017

Уведалі нашых: у Мінску сустрэліся літаратары з усіх рэгіёнаў Беларусі

Чытаць далей...
157