Анка Упала

Дрэва Энталіпт

2012

Аўтар дзякуе за падказкі і заўвагі да кнігі

Юрасю Барысевічу, а таксама за ідэю

і рэалізацыю падсерыі «Пункт адліку»

Паўлу Анціпаву і Юлі Цімафеевай

Ахілес і Барбара

***

Антычны філосаф Зянон казаў, што хутканогі Ахілес ніколі не здолее нагнаць марудную чарапаху. Я думаю, і спрабаваць не будзе. Проста не пабяжыць. Нават Ахілес не пабяжыць… Навошта бегаць за чарапахамі, калі можна паглядзець навіны, прыбрацца ў пакоі ці скласці надзвычайна патрэбную справаздачу для адміністрацыі Ленінскага раёна. Можна таксама змайстраваць што-небудзь сваімі рукамі ці зарабіць грошай. А можна займацца самаадукацыяй ці, калі не патрапляеш, паступіць ва ўніверсітэт на другую вышэйшую альбо, прыкладам, у акадэмію якую-небудзь, лепей за ўсё юрыдычную. Альбо бізнэсоўцам можна пайсці працаваць, гандляваць памідорамі. Таксама можна.

Не. Думаю, што і Ахілес не пабяжыць за чарапахай, калі толькі…

— Хадзем дадому, Ахілес! — Барбара бярэ Ахілеса пад руку, і яны выходзяць за шкляныя дзверы крамы хатніх жывёлін. Чарапаха сумна глядзіць на іх і задумліва размінае лапы.

16 сакавіка

Ахілес лічыць, што самая жахлівая рэч у свеце — гэта хранометр. Унутры атамны дзеля асаблівай дакладнасці, а звонку — птушачка з хаткай. Такое сабе «ку-ку». Сядуць Ахілес з Барбарай на кухні паснедаць альбо гарбаты папіць, альбо кавы. Кадабру частуюць: яна так смешна гарбату п’е праз трубачку. З бабуляй, бывае, гаворку завядуць, калі яна адновіцца з попелу. А тут — «ку-ку»!! Час класціся спаць! Альбо бегчы на працу! Альбо на чыгуначны вакзал… у дзіцячы садок… на самалёт… на аўтобус… на сустрэчу з Адэлаідай Сабакаўнай… у Дублін…

Вар’яцкі дом, праўда-праўда. Не-не, нават і не ўгаворвайце мяне. Трэба прадаваць хранометр.

18 сакавіка

Сёння па радыё згадалі закон сусветнага прыцягнення. Ахілес шукаў яго ў Канстытуцыі, але не знайшоў. «Кепская Канстытуцыя», — зрабіў выснову Ахілес. «Мая лепей», — супакоіла яго зграбная Барбара.

23 сакавіка

Французскага пісьменніка Ларашфуко спачатку звалі François VI, duc de La Rochefoucauld — вельмі складана. Ён з-за гэтага моцна пераймаўся, бо ніхто не мог запомніць і правільна запісаць яго імя, нават бацькі і супрацоўніцы пашпартнага стала. У François VI, duc de La Rochefoucauld пачалася дэпрэсія, і ён прыйшоў да Ахілеса тапіцца ў ягонай ваннай. Пашкадаваў Ахілес французскага пісьменніка і папрасіў сваіх сяброў Карла і Фрыдрыха дапамагчы François VI, duc de La Rochefoucauld, але двайняты былі занятыя: у іх акурат на той дзень была запланаваная сусветная рэвалюцыя і бабах-фаербах з воплескамі апасля. Тады Ахілес пайшоў у дом мастацкай прыдумкі да Кірылы і Мяфодзія. І тыя ўрэшце прыдумалі пісаць вось так: «Ларашфуко», вельмі зразумела, і яшчэ шмат розных літараў напісалі, цэлы алфавіт. Кірыла сказаў, што гэты набор трэба назваць «кірыліцай». Так было ўратаванае жыццё Ларашфуко.

25 сакавіка

Злавіў Ахілес залатую рыбку, а яна яму і кажа: «Выканай, дружа, тры мае жаданні! Жаданне першае: хачу мець залатыя зубы!»

Разважыў Ахілес: няправільная рыбка нейкая, і проба ў яе на пузе расплывістая; і паклаў яе назад у акварыум.

27 сакавіка

Дворнік Муаўр мае Хонаванутру. Гэта не хвароба, а хатняя жывёла. Іншымі словамі, звычайны кот. У гэтага ката шыкоўнае доўгае футра, дрэнны характар і сваякі ў Варшаве. Кожную нядзелю яны тэлефануюць Хонаванутру з Варшавы з самага ранку, і Муаўр заве ката да тэлефона: «Хонаванутра-хонаванутра-хонаванутра!» — узнімае ўвесь дом на вушы, а кот усё адно яго не чуе, бо раніцай у нядзелю спіць, як нежывы. Вось і сёння Хонаванутра не паразмаўляў з варшаўскімі сваякамі.

28 сакавіка

— Буль-баб-уб! Ля-уб-аб! Буб-баб-аб! Аб-уб-буб! — бубніла бабуля і хадзіла туды-сюды па Ахілесавай кватэры.

— Я вас праводжу, — адразу ветліва сказаў Ахілес, калі знайшоў яе ў сябе дома і прыемна ўразіўся.

31 сакавіка

Сядзіць Ахілес у лазенцы на бруднай бялізне і ловіць у ванне рыбу: у акварыуме больш не спрабуе: залатая рыбка ўвесь час выцягваецца: то царства новае, то бігудзі, а то і залаты прас патрабуе. А ў Ахілеса няма.

Дык вось, сядзіць ён з вудай. Батарэя прыемна цурчыць, яркая лямпачка і свеціць, і грэе, у люстры ўсё гэтае хараство адбіваецца — так добра! А тут лёска як затузаецца! Пацягнуў Ахілес вуду — і выцягнуў боты з зубамі! Ну, вы ўсе дзе-небудзь такія ды бачылі, хоць бы і ў музеі: зяпы разяўленыя, іржавымі цвічкамі пачвякваюць, есці просяць. Пабеглі боты на кухню наўпрост да лядоўні. Бяжыць за імі хутканогі Ахілес, а дагнаць не можа. Замкнуліся боты ў маразільнай камеры, і дастаць іх адтуль ніяк немагчыма, толькі храбусценне за дзверкамі чуваць. Вось тут Ахілес і здагадаўся, што гэта не простыя боты, а боты хуткаеды. Мусіў Ахілес іх разам з лядоўняй выкідваць з вакна, бо інакш з’елі б яны яго.

33 сакавіка

Кобра Кадабра вельмі добрая. Кадабра шые, Кадабра пляце кручком паласатыя шкарпэткі, галоўным чынам таму, што ўсё астатняе на ёй дрэнна трымаецца. А хто не ўяўляе, як Кадабра пляце, дык вельмі проста — хвосцікам. Кадабра ўвогуле шмат дапамагае Барбары па гаспадарцы: падлогу памыць альбо бялізну — усё можа, усё ўмее, такая чароўная.

Паколькі ўсе справы на сёння былі зробленыя, Кадабра маркоцілася дома ў адзіноце, і таму пачала забаўляць сябе, элегантна паплёўваючы з форткі на галовы мінакам. Яна ціха смяялася ад задавальнення, калі спроба заканчвалася ўдала. Кожны свой поспех Кадабра адзначала крыжыкам на падваконні. Ага, дворнік зноў здымае свайго ката з дрэва. Агонь па дворніку! Хі-хі — круціць галавой і думае, што гэта верабей не стрымаўся ў палёце!

У такіх няўрымслівых гульнях Кадабра прабавіла дзве гадзіны, пакуль Барбара не вярнулася з цырульні. Потым яны разам глядзелі тэлевізар і смяяліся з Муаўра, які прыйшоў пахваліцца, што ад птушынага памёту ў яго раптоўна зняло шматгадовы рэўматызм.

35 сакавіка

Зранку Барбара села на булачную дыету. Запісвайце, спадарыні: булка, булка-булка-булка, булка-бука-булка-булка, з усіх сіл, як мага даўжэй. Ужо ўвечары Барбара не магла глядзець на булкі і лёгка паабяцала сабе ніколі больш іх не есці. Напрыканцы наступнага тыдня мусіць з’явіцца талія.

37 сакавіка

Прачнуўся Ахілес апоўначы і чуе, што нехта ходзіць па кватэры: лёгенька гэтак, туп-туп-туп у камору. А потым ужо назад, толькі крокі цяжкія, ажно падлога прагінаецца: рып-рып-рып да адзежнае шафы.

— Зноў бабуля, — падумаў Ахілес, — у вартаўніка, мабыць, гуляе, — павярнуўся на іншы бок і спакойна заснуў.

З узыходам сонца ўзняўся Ахілес — і да шафы, каб апрануцца. Адчыняе яе, а там абрусок ляжыць згорнуты. А ў ім чаго толькі няма: абаранкі, цукерачныя абгорткі, дваццаць тысячаў паўнаважкіх рублёў дробнымі купюрамі, рэшткі кашы і нават курыныя костачкі.

Вось яно што! Абрус-самабранак у доме завёўся! Прадукты, грошы, вопратку, бытавыя прыборы сам бярэ, сам есць, ужывае, носіць, прадае. Але ж ад яго і карысць бывае: у суседзяў возьме — у дом прынясе. Але гэта толькі ў тым выпадку, калі самабранак няправільны, а так… Калі яго ў час не спыніць, не стрымаць, ён палову дома вынесе!

Узяў тады Ахілес абрусок і ўладкаваў працаваць на мытню. І нават вядома, што гэты абрус потым даслужыўся да самага галоўнага мытніка ў краіне — вельмі шмат дабра збіраў. Нават у яго былі і пагоны. А ў кватэры такому не месца.

39 сакавіка

Божа мой, што такое «пасатыжы»? Пасатыжы-пасатыжы-пасатыжы… Ведаю гісторыю пра пасатыжы і, можа, калі-небудзь раскажу.

У Ахілеса дома пасатыжы не жывуць, яны жывуць у адміністрацыйных будынках і ўначы выпаўзаюць, каб каго-небудзь прышчыкнуць, прыціснуць ці адкусіць каму-небудзь нагу.

Там жа гняздуюцца веражбей і вымарадак. Птушкі нібыта. Веражбей той — а-яй! Замовы ўсялякія практыкуе і праклёны непрыемныя. Кладзе людзям кнопкі ў абутак ды іголкі засоўвае ў шпалеры. Бывае, што і сурокі наводзіць. Са сваіх вачэй і наводзіць з распрыўкрасных. Міргне на цябе, ты нутром і адчуваеш, што ў цябе малако пракісла. Тады трэба яму грошы плаціць, каб ён сурокі зняў. Ну вось, рублік заплоціш — і ідзі дадому весяліся. Кожны раз, атрымліваючы рубель, веражбей збянтэжана чырванее — зарабляе.

Вымарадак той яйкі адкладвае: на тое падарыла яму матухна-прырода вялікі яйкаклад. Вось паўсюль адкладвае, дзе яго не прасілі. У вопратку, у ракавіну. Добра, калі ў сметніцу, але ж і ў ложак адкладвае. Непрыемна. Мокра зноў-такі, і шкарлупіны вострыя: спаць нязручна, калі не выкідаць. А яечню з гэтых яек гатаваць не надумай, бо сам тады ў вымарадка ператворышся! Кшталту, як хто з капытка пап’е, той — у казлянятка… Так і тут.

47 сакавіка

Барбара выкапала пастку на мышэй акурат ля пад’езда. Так усё добра замаскіравана, і сырок плаўлены пакладзены. Першы трапіў у яе Ахілес. Не праз сырок, вядома. Цёмна было, таму і не заўважыў. Усю ноч у яме прасядзеў. Зверху яшчэ мышэй нападала. Тыя таксама праз няўважлівасць. Апошнім прыгожа паваліўся ў яму дворнікаў кот Хонаванутра. Гэта было адзінае асэнсаванае падзенне, інсцэнаванае пад выпадковае. Мышэй пад раніцу ў ямцы значна паменела, а Хонаванутрава пуза павялічылася. Апошнія дзве мышыны, што засталіся, Хонаванутра паклаў пад галаву, каб ямчэй было спаць, пакуль яго не прыйдзе выратоўваць гаспадар. Хонаванутра салодка плюшчыў вочы, а мышы ў яго пад галавой не спалі і шмат думалі пра рознае, хоць і не варушыліся. З раніцы Хонаванутра высадзіў іх на паверхню планеты, і хісткай хадою яны пайшлі дахаты, трымаючыся за лапкі. З таго часу Хонаванутра не есць мышэй, і Муаўр мусіць выдаткоўвацца на пакупны корм. А мышы — тыя што… Размножваюцца сабе. Вось і ладзь пасля гэтага пасткі на іх.

51 сакавіка

Неяк раптоўна ў цэнтры пакоя вырас энта… энкапліт. Адкуль насенне — незразумела. Энка… энталіптавае насенне можна адшукаць толькі ў Аўстраліі, адкуль выводзіць свой радавод бабуля Барбары. І калі Ахілес глядзіць на тое, як высока часам скача яна па канапе з сумкай паштальёна, ён дае ёй веры.

Сам Ахілес у Астрале не быў, але ў Кадабры было зялёнае пластмасавае вечка ад бутэлечкі з энтахта-нта… з настойкай на лісці гэтага дрэва, карацей. Яна яе на дварэ знайшла і ўвесь час нюхала, а потым згубіла. І пасля гэтага раптам усё вырасла. І ў пакоі стала цесна, таму што энтапілт — гэта такое асабліва шкоднае дрэва, якое толькі нюхаць прыемна, а калі яно расце ў вас ужо практычна на галаве, хочацца яго хутчэй выселіць, пакуль яно не выселіла вас. Ну, бабулі, вядома, падабаецца, і Кадабры таксама: зеляніна ў кватэры, прырода зноў-такі. Аднак. Ахілес перасадзіў яго ў ліфтавую шахту — і цяпер там энкапцілавы рай. Ліфт не працуе, але па энтапілту лазіць можна. Усе суседзі вельмі задаволеныя.

52 сакавіка

З нагоды гэтага дрэва ў дом прыйшла спецыяльная жанчына з жыллёва-камунальнай службы і абвясціла, што за энтапціл у ліфтавай шахце будзе спаганяць камунальныя плацяжы, паколькі жыллёва-камунальная служба (то бок цётачка вось гэтая) яго выявіла. І ў паперцы-квітанцыі будзе пазначана асобным пунктам: «Карыстанне энкаліфтам». І пагражае гэтая спецыяльная жанчына кулаком з квітанцыямі ды стукае па дрэве нагой у пантофлі на вострым абцасе, ад чаго на энтапцэле казліныя капыткі ўтвараюцца. І жанчына гэтая, у пантофлі, Адэлаіды Сабакаўны, начальніцы Ахілеса, родная сястра Маніока.

Выйшаў тады ад усіх жыхароў дома найпаважанейшы прадстаўнік — бабуля — ды і кажа: «Зараз будзе біг барабум!». Затым Бабуля спрытна зрабіла сальта назад і з ба-бумам самаліквідавалася на вачах удзячнай аўдыторыі. Цалкам аўтаматычна Маніока Сабакаўна апошні раз усадзіла абцас у дрэва, і не паспеў асесці попел ад Бабулі, спецыяльная жанчына ўцякла назад у сваю нару.

Бабуля аднавілася на наступны дзень у вентыляцыі дома. Там яе чакалі торт і катлеты. Катлеты ёй вельмі пасуюць, калі яна іх есць, у сэнсе яны ёй да твару. Такія справы.

З цыкла «Уклясыкі»

Колас, Купала і пачэсны пасад

«Занімай, Беларусь маладая мая, свой пачэсны пасад між народамі!» ― набраў Купала на клавіятуры і задумаўся. У гэты час да яго прыйшоў Колас, сказаў: «Пасунь азадак, жывёліна», сеў з Купалам на адно крэсла і таксама ўтаропіўся ў манітор:

― А што такое «пасад»?

― Сам думаю. Я ведаў, але забыўся. Нешта тут не так.

― Вядома, не так! Можа, ты хацеў напісаць «пасат», а не «пасад», можа, памылка ў цябе? У сэнсе: «Занімай, Беларусь маладая мая, свой пачэсны фольксваген-пасат між народамі!»

Колас адсунуў млявага Купалу ад клавіятуры і выправіў «пасад» на «фольксваген-пасат».

― Вось. Зусім іншая справа! Хоць трохі лагічна. Эх ты, класік! ― Якуб па-сяброўску пабумкаў Купалу па галаве.

Уначы Янку не спалася. Увесь час круціліся ў галаве радкі пра фольксваген-пасат, які мусіць заняць Беларусь.

― Да чаго «пасат»? Гэта ж не беларускі аўтамабіль… Можа, лепей было б «трактар Мінскага трактарнага завода “Беларусь”»?

Купала ўзняўся, уключыў кампутар і паправіў тэкст: «Занімай, Беларусь маладая мая, свой пачэсны трактар Мінскага трактарнага завода “Беларусь” між народамі!» Сеў на ложку.

― Дрэнна. Дрэнна-дрэнна-дрэнна-дрэнна. Да таго ж, па два разы паўтараецца «Беларусь» і «трактар». Нядобра. Лепей пакінуць усё, як было.

Як Колас і Купала бралі Смаленкс

Мала хто ведае, што аднойчы Янка Купала і Якуб Колас разам з’ездзілі ў Маскву з дыпламатычнай місіяй. Купілі ўклясыкі дзве плацкарты (верхнія паліцы) і паехалі. І прыехалі непасрэдна да Крамля. Тут Купала і кажа:

— Будзем размаўляць па тэрытарыяльным пытанні.

— Спачатку трэба пад’есці, — Колас пакорпаўся ў чамадане і з крыкам «А-а-а-а!» двума пальцамі выцягнуў адтуль цяжкі і набрынялы чымсьці беларуска-расійскі слоўнік. З падарункавага выдання сцякалі кроплі незразумелай вадкасці. Гэта быў форс-мажор: кансерваваныя кількі (прынамсі, так падалося Якубу) прарваліся вонкі, і кніжка наскрозь набрыняла расолам з кількавым водарам.

— Кількі! — узрушана закрычаў агаладалы Колас, — кількі-кількі-кількі! — Неспадзявана Якубу пачало не хапаць паветра і словаў.

— Тое былі не кількі! — Купала з задавальненнем пасмактаў вокладку. — Гэта былі высакаякасныя кансервы «сюрстромінг», нацыянальны шведскі далікатэс. Падарунак іхняга амбасадара аднаму (тут Купала ўзняў уверх палец) народнаму пісьменніку! Квашаная салака па-нашаму. Калі такія кансервы ў час не адкаркаваць, адбываецца салакавы выбух. Я хацеў з’есці яе пазапазаўчора.Прабач.

— Сапраўды, салака, — пераканаўся Колас, так-сама не без прыемнасці палізаўшы вокладку, — але як жа мы пойдзем у рэстарацыю без слоўніка? Мы ж не ведаем назваў расійскіх страваў! Wow!

Калі Якуб пачынаў размаўляць па-ангельску без акцэнту, тое значыла, што ён быў моцна незадаволены.

Купала прысеў на ўскрайку Краснай плошчы і адцягнуў за куток вільготную старонку: маленькія кірылічныя літары сапраўды плылі ўверх і ўніз, утвараючы нечытэльныя іерогліфы: карысны слоўнік натуральна ператвараўся ў бескарысную кніжку Арукі Нерукамі ў арыгінале.

Падавалася, што сітуацыя цалкам выйшла з-пад кантролю. У Коласа пачынаўся стрэс — гэта ён параіў Купалу прыхапіць з сабой у падарожжа рыбу, цяпер зрабілася зразумела, што памылкова.

На шчасце, у Купалы была добрая памяць, і ён прыпомніў цьмянае паводле значэння расійскае слова «щец». Яго пачатковую форму вызначыць было немагчыма, тым не менш Янка і Якуб здолелі тры разы замовіць харчы ў рэстарацыі. Адно толькі ежа была досыць аднастайная.

Аднак мы адышлі ад сутнаснага. Сутнасць спрэчнага пытання, якое мусілі ўзняць упаўнаважаныя пасланцы, была ў тым, што ва ўсходняга суседа трэба было забраць Смаленкс, каб далучыць яго да шэрагу гарадоў Пінкс і Мінкс, праз якія меркавалася пабудаваць стратэгічную шашу Пінкс — Мінкс — Смаленкс. Магістраль мусіла злучыць гэтыя буйныя аграрныя цэнтры ў адзіны магутны комплеск і такім чынам давесці краіну да апафеозу.

Дыскусія ўрэшце атрымалася вельмі гарачая. Купала нават крыху забыўся і пачаў чытаць свае вершы і ўрыўкі з паэмы Коласа «Новая зямля», што амаль нейтралізавала довады суразмоўцаў.

Але падчас дэбатаў Колас раптоўна зразумеў, што асабіста яму Смаленкс ужо не патрэбны. Справа ў тым, што разам са Смаленксам у магістралі Пінкс-Мінкс назовам выходзіла цалкам бабская абрэвіятура: ПМС. Запахла міжнародным скандалам.

— ПМС, — шапнуў Колас на вуха Купалу, калі той апантана размахваў графінам з вадой перад насамі апанентаў. Купала зразумеў усё. Ён паставіў графін на месца, і сябры паехалі дадому.

Купалле і Калоссе

— Добры дзень у хату! — тэлефануе Якуб Колас Янку Купалу.

— Э-э-э-э, — крэхча Купала ў адказ.

— Ці ты не прачнуўся яшчэ?

— А, ляжу тут, — адказвае Купала кволым галаском.

— Можа, што адзначалі ўчора?

— Так, Купалле адзначалі, — адказвае Купала кволым галаском, але ў галаску чуюцца нейкія новыя ноткі, якія непрыемна казычуць Коласа дзесьці ўсярэдзіне.

— Якое-такое Купалле? (Што за назва такая падазроная? — думае Якуб сам сабе.)

— Купалле — гэта свята ў гонар аднаго (у слухаўку чутна, як Купала ўзнімае ўверх палец) народнага пісьменніка! Там трэба паліць вогнішча і скакаць праз яго з прыўкраснай мадамай.

— І ты скакаў?

— Скакаў!

— І мадама скакала?

— І мадама! Прыўкрасная, паміж іншым!

«Вось жа конь табадамскі!» — думае Колас і кідае слухаўку…

«Як жа гэта так! — працягвае думаць Якуб, ідучы па праспекце і засунуўшы рукі ў кішэні (на Коласу элегантны джынсавы гарнітур). — Яшчэ і з мадамай!»

Колас збочвае з праспекта Францішка Скарыны і трапляе на вуліцу Францішка Скарыны, прайшоўшы крыху, збочвае яшчэ раз у завулак Першадрукара. Там у зямлі, пад пастаментам помніка аголенаму Францішку Скарыну, які раздзірае пашчу Івану Фёдараву, знаходзіцца круглы, парослы зялёнай травой уваход у нару. Металёвыя ягадзіцы Скарыны зіхотка блішчаць.

— Тук-тук-тук! — стукае Колас у вабныя круглыя дзверы з вензелем У. К. Ніхто не адчыняе. — Дзынь-дзынь-дзынь! — Якуб цягне за шнурок прыгожы бронзавы званочак.

Неўзабаве дзверы адчыняюцца.

— Добрай раніцы, Якубе! О-хо-хо! — гаспадар дома, Уладзімер Караткевіч, у свежай жоўта-зялёнай кашулі і камізэльцы з бліскучымі меднымі гузікамі прыветна ўсміхаецца і шырокім жэстам запрашае госця ў вітальню.

— …Такія справы, Уладзімер Сымонавіч, — распавядае Колас Караткевічу, — калі ёсць свята Купалле, мусіць быць і Калоссе!

Папыхваючы люлькамі, пісьменнікі сядзяць у працоўным кабінеце Уладзімера Караткевіча і запіваюць люлечны дым кавай. Сцены і столь пакоя ўтвараюць круглы купал, праз круглае ж, як ілюмінатар, акенца, зарослае звонку дзікім агурком, на пісьменніцкі стол ліецца ранішняе святло, дзе ляжаць кніжкі: «Дзікае паляванне караля Стаха», «Чорны замак Альшанскі», «Ладдзя роспачы»…

Босы Караткевіч узнімаецца і падыходзіць да акна падумаць. Ступні ў яго вялікія, большыя за звычайныя, ногі парослыя мяккай курчавай поўсцю, падэшвы шорсткія — абутак Караткевіч ніколі не носіць, нават на дварэ. Падумаўшы хвіліну, ён кажа Якубу:

— Са святам я нічым табе дапамагчы не магу, бо Купалле (Уладзімер Сымонавіч робіць шматзначную паўзу) — гэта свята народнае. Во! — пальцам з прыгожа падпіленым пазногцем пісьменнік паказвае на падваконніку папараць-кветку ў вазоне. — А што датычна Калосся, то няма такога свята. (Колас апускае нос.) Але ці ўсцешаны ты будзеш, калі сваю новую кніжку я назаву ў гонар цябе?

Караткевіч бярэ са стала рукапіс, на якім напісана «Купалы пад сярпом тваім», абмаквае кончык сярпа ў чарніла, тлуста закрэслівае слова «Купалы» і зверху надпісвае «Каласы». Серп урачыста скрыгоча па паперы. Па радыё гучыць уступны акорд дзяржаўнага гімну, на сцяне пачынае біць гадзіннік-хатка і падае, з гадзінніка на падлогу вывальваецца зязюля, з зязюлі ў загадзя падстаўлены гаспадаром кошык — яйка, з яйка — новая зязюліна хатка, толькі маленькая. Далей ужо не бачна, што адбываецца ў кошыку… Зязюля нейкі час туды ўзіраецца, потым ізноў лезе ў хатку.

***

Янка Купала нервова круціцца ў ложку і не разумее, што яго турбуе. Ён прыўзнімае пярыну, але нічога пад ёй не знаходзіць. Тады ён прыўзнімае пярыну, якая ляжыць на першай пярыне, але таксама нічога там не знаходзіць. Такім чынам ён прыўзнімае трыццаць восем пярынаў і пад апошняй Ян Дамінікавіч знаходзіць гарошыну, якую кладзе ў рот і з’ядае. І тады Купала зноў кладзецца ў ложак. Але зноў штосьці яго турбуе. Купала разумее, што яму не палепшала, але не разумее, чаму.

Паўлінка

― Вой, не магу больш! ― стагнаў Купала, абдымаючы дрэва. І словы Купалавы цалкам зразумелыя сучаснаму пакаленню, бо дрэвам была елка.

Махнатая ўнізе і ўверсе, яна лезла Купалу ў вочы і рот, задзірала кашулю і калола жывот. Ішла рэпетыцыя знакамітай купалаўскай п’есы «Паўлінка». Колас быў за рэжысёра, Купала ― за героя-палюбоўніка, елка ― за выканаўцу галоўнай жаночай ролі. Паводле рэжысёрскай задумы, Паўлінка мусіла выглядаць недатыкальнай і надзвычайна бадзёрыць закаханага ў яе Якіма. Было заўважна, што елка няблага спраўлялася з ускладзенымі на яе абавязкамі. Так і рэпетавалі. Прэм’ера спектакля прайшла выдатна, публіку абаяла колкая ў сваёй ролі елка і інтрыгавала падрапанае чало героя-палюбоўніка. «Паболей бы такіх пастаноў», ― напісала ў рэцэнзіі заўзятая тэатралка В. Харужая.

Курукіца

Як завецца курукіца, я памятаю. Курыкраціца, ага. Зараз апавяданне вам распавяду. Пра гэтую жывёлу.

Каламутная птушка ўзвяла на Дзеда цяжкі позірк.

— Дзед?

Дзедавы плечы ўздрыгануліся ад гукаў яе змрочнага голасу.

— Што? — Незаўважна для іх уладальніка дзедавы пальцы імкнуліся парваць вышываную насоўку — падарунак Бабы.

— Яйка. — Курыныя вочы, круглыя, бязлітасныя, жоўтыя, свідравалі дзедаву падсвядомасць. — (З польскім акцэнтам.) Дзе тое яйка, што знесла я сёння?

— Яйка?

На апошнім складзе голас у Дзеда сеў. З цьмянай надзеяй ён паглядзеў у куток хаты, дзе са столі маркотна звісала вязка бройлерных мухаў на карычневым павуцінні.

— Яйка! — цвёрда вымавіла кура. Металёвыя гукі білі Дзеда па галаве.

— Яно э-э-э-э…

— Разбілася?! — страшна крыкнула Раба. На барвовым чубе ўспухлі вены. — Яно разбілася, ты хочаш сказаць?! Ты яго біў?!

Дзед ускінуў рукі і закрыў імі вушы, яшчэ больш уціскаючыся ў спінку крэсла.

— Біў.

Патухлыя вочы Дзеда былі ціха заплюшчаны.

— І Баба біла?!!

— І Баба… Яна таксама…

— А Мышка?!!

— Мышка… хвосцікам збольшага…

На Дзеда жудасна было глядзець. Рукі яго бязвольна звісалі. Бялкі вачэй (страшнае слова «бялкі»… і «жаўткі») падаваліся шэрымі. Мокрая насоўка, Бабін падарунак, валялася на падлозе.

— Хвосцікам, значыцца, — задумліва вымавіла кура, раптам перастаўшы раўці і прыкрыўшы вочы павекамі. — Вось што, Дзед… — дамашняя ўлюбёнка нахілілася, і яе цяжкія мазолістыя рукі леглі Дзеду на плечы. — Я зараз выйду — у двары сякера…

Дзед зглынуў.

— ...А я за пуню, — тоўстымі валасатымі пальцамі кура паскрэбла азадак у шэрых пёрках. — Знясу яшчэ адно яйка.

Разагнуўшы шырокую голую спіну і апусціўшы крутыя плечы, што ў руху ўзгорваліся магутнымі мышцамі, Раба пацягнулася прэч.

Канец казкі.

Дзед павольна завальваецца ўбок.

Балахон Балахонавіч і Злая Вавёрыца

Беларуская каворная казка

Сярод дрымучых лясоў ды багавіння, дзе і цяпер дротавая тэлефонная сувязь не праведзена, у Чачэрскім павеце на беразе возера стаяла некалі хатка з бярвення. Жыў ды быў у ёй Балахон Балахонавіч з малымі дзеткамі балаханяткамі. Жылі яны не тужылі. Хадзіў Балахон Балахонавіч з ружжом паляваць зайца, вепрука, лісу, ваўка, крата, птушку дзікую… Часам, бывала, і на мядзмедзя хадзіў. Гарод таксама трымаў, дзе вырошчваў розныя прадукты і карняплоды. Усяго было ў сям’і багата. Увосень салілі яны баклажаны. Узімку катаўся Балахон Балахонавіч з дзіцяткамі па возеры на каньках. Увесну ўжо не катаўся. І ўлетку таксама.

Але вадзілася непадалёк ад хаткі злая вавёрыца. Сцерагліся яе малыя балаханяты. Пойдзе Балахон Балахонавіч паляванне паляваць, а малым балаханяткам накажа дзверы замыкаць, нікому не адчыняць і сядзець пад лавай ціха, бо прыйдзе вавёрыца і будзе ў хаце лютаваць. Так яны і рабілі.

І вось сабраўся аднойчы Балахон Балахонавіч крата паляваць. Зняў з паліцы ружжо, абматаўся кулямётнымі стужкамі, стаў на лыжы і кажа балаханятам:

— Не будзе мяне тры дні і тры ночы, у суседні павет іду, крата паляваць. Take care, мае дзетухны, кашу сабе варыце з круп, што ў куце ў меху стаяць, на двор не выходзьце, на каньках пакуль без мяне не катайцеся. А калі прыйдзе вавёрыца злая, сядзіце ціхютка, як вады ў рот набраўшы, каб яна думала, што нікога няма дома.

Паабяцалі балаханяты паводзіць сябе, як бацька кажа.

Мінуў дзень, мінула ноч — сядзяць балаханяты пад лавай. Як есці захочуць — вылезе хто-небудзь адзін, кашкі наварыць. Мінуў другі дзень, мінула другая ноч — сядзяць балаханяты пад лавай, як бацька сказаў.

Надышоў трэці дзень. Думаюць балаханяты, што сумна пад лавай увесь час сядзець — і вылезлі. А ў вакно тым часам вавёрыца зазірнула. Бачыць, што дурненькія балаханяткі адны дома — і ўжо грукаецца ў дзверы:

— Рабятухны-балаханятухны, адчыніцеся-адамкніцеся, гэтая я, добрая вавёрыца прыйшла!

Спужаліся балаханяты і адказваюць так:

— Нам бацька сказаў табе не адчыняць. Ідзі адсюль, пакуль жывая!

А вавёрыца добранькім такім галаском і кажа:

— Ды я ж за канькамі прыйшла, я іх некалі ў вас забыла. Што вы як не людзі?

Думаюць балаханяткі: можа і праўда вавёрыца канькі забыла, усялякае ж бывае… і адамкнулі дзверы.

Вох! Забегла вавёрыца ў хату, пахапала ўсіх балаханятаў, у мех з-пад крупаў паклала і завязала на чацвярны марскі вузел. А сама па шуфлядах ды па шафах шукае.

Вынесла яна ўсе рэчы, дарагія сэрцу гаспадароў: футра чорнае, футра чырвонае, футра заморскае баклажаннае — будзе цяпер у чым свецкім жыццём займацца драпежніцы! І збегла яна ў лясы.

На чацвёрты дзень вяртаецца бацька Балахонавіч дадому з цяжкім кратом за плячыма, бачыць: дзверы адчыненыя, усе шафы пустыя, і балаханятаў нідзе няма. Заплакаў ён горка:

— Ах вы дзетачкі мае, балаханятачкі, маленькія-дурненькія. Навошта адчынілі вы дзверы хітрай вавёрыцы, ці не папярэджваў я вас, што падступства ёй не займаць? Відаць, з’ела яна вас…

А тут мех з крупамі пад ногі Балахону Балахонавічу пакаціўся: коціцца і папісквае! Што такое?

Развязаў бацька мех — а з яго сямёра балаханятаў, адзін за аднаго прыгажэйшы, усе жывюткія і здаравюткія! Расцалаваў Балахон Балахонавіч балаханяткаў і кажа:

— Вось цяпер, дзеткі мае, вы і самі ўбачылі, на што вавёрыца здатная! Ніколі больш ёй не верце! Футра я іншага здабуду, у школьным гардэробе. А цяпер сядайма крата есці!

І зладзілі Балахон з балаханятамі ў хатцы баль! А вавёрыца стаілася да пары да часу.

Хто казку слухаў — патыліцу чухаў, хто казку прачытаў — той дзяржаўнага розуму чалавек.

Падземнае царства і Царыца-Вавёрыца

Балахон Балахонавіч усё падаў і падаў, то хутчэй, то павольней, часам зусім-зусім павольна, а часам даволі імкліва. Падаць толькі спачатку было страшна, а цяпер нават і прыемна. Ён раскінуў рукі і ногі на манер зоркі і з цікавасцю разглядаў тунэль, у які зваліўся: відавочна, гэта была своеасаблівая камора, дзе захоўваліся чыесьці закруткі на зіму — шэрагі слоікаў, бутэлек, кадоўбчыкаў і жбанкоў рознага памеру і зместу праміналі ў настаўніка перад вачыма. Было даволі светла, бо на паліцах з прыпасамі гарэлі начныя лямпы пад каптурамі.

Балахон Балахонавіч спрытна выгнуўся і ўхапіў трохлітровы слоік. У ім быў кампот з антонавак, які хтосьці клапатліва закруціў пад металёвую накрыўку. Балахонавіч спрактыкавана ўскрыў яе проста рукамі, выпіў кампот, потым перакуліў слоік, патрос і ласкава ўсміхнуўся, нібыта ўбачыў кагосьці добра знаёмага: цяпер з ім побач ляцелі яблыкі.

У іх кампаніі яму не будзе самотна, таму мы вернемся на паўгадзіны раней, каб высветліць, як здарылася так, што ўсімі паважаны Балахон Балахонавіч быў вымушаны займацца тым, што зусім не да твару рабіць настаўніку, а менавіта падаць, і больш за тое, (строга — аўт.) не проста падаць, а падаць без навучальных мэтаў.

Цудоўным свежым ранкам Балахон Балахонавіч выйшаў пагуляць усцяж сваіх уладанняў і ў школьным садзе сустрэў вавёрку — седзячы на дрэве, яна ірвала антонаўкі і складала іх у вялікі кош. Натуральна, што садавіна была не ейная. Калісьці Балахонавіч сам саджаў гэтыя яблыні дзеля вітамінаў.

Вавёрчыны дзеянні ніяк не траплялі ў спіс ухвальных, таму, паважна склаўшы рукі за спінай, настаўнік вырашыў зрабіць ёй заўвагу:

— А ну павесіла фрухты назад! — наўзроў выгукнуў Балахонавіч.

Вавёрка ад нечаканасці выпусціла кош і звалілася — яблыкі пакаціліся хто куды.

Нячэсная крыху паляжала з заплюшчанымі вачыма, потым села, кпліва паглядзела на Балахона Балахонавіча, абыякава так сказала «А, гэта ты…» (было заўважна, што яна не моцна ўражана), бадзёра ўскочыла і пачала збіраць яблыкі-ўцекачы назад у кош.

— Гэй, хвастатая! — усклікнуў Балахонавіч, закрануты за жывое такой відавочнай непавагай.

— Дарэчы, Балахон, — вавёрка спыніла свае злачынныя практыкаванні з яблыкамі і, таксама склаўшы лапы за спінай, павярнулася да суразмоўцы. — Я падрыхтавала табе месца для адпачынку! Ану паглядзі!

Балахон паглядзеў туды, куды яна паказала, і ўбачыў, што пад адной з яблынь на траве-мураве пасцелены міленькі жоўты дыванок, аздоблены вышытымі валошкамі.

— Праўду кажаш? — Балахон Балахонавіч сурова звёў бровы, каб вавёрка не падумала, што ён памякчэў (а Б. Б. адразу памякчэў).

— Божа мой! — з надрывам вымавіла Вавёрыца (а гэта была яна), прыціснуўшы лапкі да сэрца, — ці ты мяне не ведаеш, Балахоне? Хіба я калісьці цябе падманвала?

— Бывала такое, — помсліва прыгадаў той.

— Ды калі тое было, — адмахнулася выкрадальніца чужых яблыкаў. — Я ўжо зусім не такая. Сядай, Балахон, не марудзь!

Вавёрка падышла да кіліма і пахлопала па ім, як бы запрашаючы настаўніка хутчэй прысесці і пачаць адпачываць пад дрэвам. У яе голасе Балахон прыкмеціў нейкую нецярплівасць, але не надаў гэтаму значэння, падышоў да прапанаванага месца адпачынку і з лёгкім рыпеннем у каленях прысеў на кілім.

Ці варта штосьці тлумачыць здагадліваму і менш даверліваму за Балахонавіча чытачу? Так, кілімам была прыкрытая пастка, (з жахам — аўт.) яма, у якую паважаны Балахонавіч неадкладна зваліўся — і вось цяпер быў вымушаны ляцець так бязмэтна і безальтэрнатыўна.

Пралятаючы міма вялікага барадатага партрэта ў тонкай раме, педагог зноў не ўтрымаўся і садраў карціну са сценкі, з налёту лёгка абарваўшы вяровачку, — яму падалося, што гэта партрэт дырэктара школы, але не — з карціны на яго пазіраў незнаёмы твар у акулярах, хаця так, вусы і барада былі падобныя да дырэктарскіх, толькі больш самавітыя і, калі можна так сказаць, неяк больш змястоўныя.

Вусы заварушыліся, і партрэт усміхнуўся. Ад нечаканасці Балахон ледзь не выпусціў яго з рук, але не выпусціў — усё-ткі ён быў смелы чалавек з жалезнымі нервамі, іншыя ў настаўнікі не ідуць. Партрэт працягваў усміхацца, пранізлівыя вочы з-пад акуляраў заглядалі Балахону проста-такі ў нутро.

Балахонавіч ажно крыху ўзмок, бо адчуў пэўную няёмкасць, і вырашыў парушыць маўчанне якой-небудзь ветлівай фразай.

— Хочаце яблык?

Б. Б. узяў адзін з кампотных яблыкаў, якія працягвалі спадарожнічаць яму, як верныя сябры, якія ніколі не збочаць, выправіўшыся з табой у дарогу, і пачцівым жэстам прапанаваў яго намаляванаму барадатаму спадару. Чамусьці ён быў упэўнены, што калі партрэт усміхаецца, то і яблыкі можа есці.

Барадаты спадар усміхнуўся яшчэ шырэй і вымавіў:

— А ці ўпэўненыя вы, што гэтыя плады не ёсць пладамі вашага ўяўлення, малады чалавек?

Балахон Балахонавіч сцяміў, што барадач мае намер распачаць гутарку пра метафізіку існавання, і прыняў паважны выгляд:

— Натуральна, што я ўпэўнены, бо плады майго ўяўлення — зусім іншыя! (Балахонавіч зрабіў загадкавую паўзу.) Яны ў школе! Ешце, частуйцеся, калі ласка. Гэта я тут злавіў, сам. Дарэчы, раз ужо мы ляцім разам у гэтым тунэлі, то давайце знаёміцца: Балахонаў Балахон Балахонавіч, эсквайр.

Балахон Балахонавіч адпусціў яблык, які барадаты спадар усё адно ігнараваў, працягнуў руку для вітання і адразу ж прыбраў яе, цвяроза разважыўшы, што калі на партрэце толькі твар, то вітацца за руку ён не можа.

— Чуў, чуў, — прагудзеў партрэт. А я Валакуд. Мяне, з вашага дазволу, няма!

— Як гэта няма? — Такога развіцця падзей наш з вамі Балахонавіч зусім не чакаў і здзіўлена вытарапіў вочы.

— А вось так! — Фарбы на карціне пачалі блякнуць, а абрыс Валакуда таяць. Неўзабаве ён зусім знік, апошняй растаяла вусатая ўсмешка — у руках Балахонавіча засталося пустое палатно, нацягнутае на раму.

***

На завялікім для яе троне ў доўгай сукенцы з фальбонкамі стаяла Вавёрыца і, крыху гайдаючыся і энергічна жэстыкулюючы, тонкім галаском дэкламавала:

…For oft, when on my couch I lie

In vacant or in pensive mood,

They flash upon that inward eye

Which is the bliss of solitude;

And then my heart with pleasure fills,

And dances with the daffodils*

На словах «inward eye» вавёрка патэтычна закрыла лапай адно вока і зморшчыла лоб, на слове «solitude» медытатыўны палёт Балахонавіча скончыўся ў стозе сена, на апошнім слове вавёрка раскінула лапы ў бакі, застыўшы так на момант. Потым артыстка пакланілася ўяўным удзячным слухачам, села на трон, надзела маленькую залатую карону, якую выцягнула з-пад свайго сядзення, і вымавіла нізкім грудным голасам:

— Падыдзі да мяне, настаўнік!

Балахон Балахонавіч, тым не менш, вырашыў вытрымліваць характар: ён трошкі паляжаў, сузіраючы, як з пакручастай вышыні павольнымі сняжынкамі лятуць яблыкі і акуратна кладуцца побач з ім то тут, то там. Потым настаўнік здзьмуў з носа сухія травінкі, без паспешлівасці ўзняўся, абтросся і выканаў колькі фізкультурных практыкаванняў. Узяўшыся рукамі за пояс, класны кіраўнік старанна панагінаўся ўлева і ўправа, потым зрабіў чатыры грунтоўныя нахілы, спрабуючы дакрануцца кончыкамі пальцаў кончыкаў пальцаў. (Спадзяюся, з гэтымі пальцамі я вас не заблытала. Частка з іх хавалася ў настаўніцкіх ботах, таму на практыцы Балахонавіч ніяк не здолеў бы да іх дакрануцца, нават калі б гэтаму не перашкаджаў балахонаўскі жываток. Ну, але спроба не хвароба. — аўт.).

Вавёрыца моўчкі назірала за размінкай, падпіраючы твар пальцам, але калі Балахон распачаў пацягванні, яна нервова забоўтала ніжняй лапай. Урэшце цярпенне ў яе лопнула. Трымаючыся за падлакотнікі, яна перавярнулася і асцярожна, каб не пабіцца, на жываце спаўзла з трона — вавёрчынай спрытнасці істотна перашкаджалі багатыя фальбонкі.

Пасля царыца (а Б. Б. не меў сумневаў, што Вавёрыца займала менавіта гэтую пасаду) расправіла сукенку і лёгкім подскакам наблізілася да настаўніка, гасцінна развёўшы верхнія лапы і прышпіліўшы да твару прыветную ўсмешку.

— Ну вось, Балахонавіч, ты і тут.

— Ха! — Балахон Балахонавіч зрабіў скептычны выраз твару, паказваючы, што ў гэтым спектаклі ён не ўдзельнічае.

— Маімі стараннямі, паміж іншым.

У адказ на такую заяву класны кіраўнік кашлянуў, выяўляючы поўную аўтаномію ад усіх прысутных вавёрак.

— Гэта ты там намалявала? — вачыма ён паказаў наверх. — Партрэт. Размаўляў са мной.

— Не маю ўяўлення, пра што ты.

Вавёрка ўзяла класнага кіраўніка за руку і зазірнула яму ў твар.

— Ну што, пойдзем?

Не паспеў Балахон Балахонавіч прыдумаць годны адказ, як убачыў, што яны ўжо борздка шпацыруюць кудысьці: і шлях ім асвятляе лямпа, якую нясе Вавёрыца, і бясконцы провад ад лямпы цягнецца за імі, як нітка Арыядны. Тады ён вырашыў скарыцца лёсу і проста плысці за вадою, як восеньскі лісток, — куды-небудзь ды прыплывем.

Так яны ішлі доўгім, парослым мохам і грыбамі калідорам, які ўвесь час віхляў. Грыбы раслі не толькі ўнізе, але і на сценах, і на столі калідору, на некаторых з іх былі літары. Тыя грыбы, што трапляліся пад ногі, царыца з запалам падфутбольвала, класны ж кіраўнік стараўся іх абмінаць.

На чарговым віражы Балахон неспадзявана заўважыў булачку, што ляжала на паліцы, прымацаванай да сцяны. Прагнучы якога-небудзь рашучага ўчынку, класны кіраўнік схапіў мучны выраб. На булачцы было напісана «З’еш мяне». Настаўнік ужо быў адкрыў рот для яшчэ аднаго рашучага ўчынку, але, не спыняючы хады, вавёрка моцна і рэзка тузанула яго за палец так, што булка выпала.

— Ты, Балахон, малайчына, але гэта іншая казка і іншая літаратура.

Класны кіраўнік уздыхнуў, разважаючы над тым, якую-такую літаратуру магла мець на ўвазе падступная царыца, што заманіла яго ў пастку, але нічога не змог прыгадаць.

Неўзабаве калідор усё-ткі скончыўся, перад чалавекам і зверам лясным адкрыўся круглы пакой, выкладзены каменем. Балахонавіч пазнаў у ім тое самае памяшканне, куды ён прызямліўся, толькі сена было прыбрана, а замест трона стаяў напаўпразрысты надзіманы палац, кшталту дзіцячых басейнаў для лецішча, зусім невялікі — стаўшы на дыбачкі, Б. Б. мог бы зверху агледзець ягоны дах, расфарбаваны пад жоўтую дахоўку.

— Нам туды, — сказала вавёрка.

Палац быў зусім пусты, і класны кіраўнік ніяк не мог узяць на цям, навошта ім туды лезці, але іншага не выпадала. Што можа сухі вераснёвы лісток супроць бурлівае плыні, якая круціць яго і верціць, як хоча? І круціць яго, і верціць, і круціць…

— Не спі, Балахоне, — царыца пашчоўкала пальцамі пад носам у педагога. — Глядзі сюды, зараз я адчыню дзверы і — у будан, а ты не марудзь, кідайся хуценька за мной.

— Мгм, — невыразна вымавіў Балахон Балахонавіч, каб не адказваць, ані так, ані не.

— Оп-ля! — вавёрка адчыніла дзверы і заскочыла ў палац. Балахон паспрабаваў зрабіць тое самае, але захрас у дзверцах, што былі для яго замалыя. Палац тым часам прасеў, бо праз адчынены ўваход з яго выйшла паветра.

— Божа мой, што за людзі! Разгадуюць тлушчы, потым у дзверы не пралазяць, — беспардонна заўважыла вавёрка, дапамагаючы слаўнаму Балахонавічу ўвабрацца ўнутр. Потым, зусім не зважаючы на пакрыўджаны твар госця, яна дзелавіта панаціскала нагой на аднекуль узятую помпу, каб вярнуць палацу згублены аб’ём.

Раптоўна класны кіраўнік убачыў, што ўнутры палац зусім не такі маленькі, як звонку, і зусім не празрысты, і не пусты, а нават наадварот, contrariwise. Яны апынуліся ў агромністай, значна большай за папярэднюю, купалападобнай залі з дзясяткамі акенцаў рознага памеру і формы — у большасць з іх зазірала начное неба, але праз шыбы некаторых свяціла ранішняе сонца. Святла хапала, каб разглядзець шматлікія шафы і камоды. На сцяне вісеў густоўны віцебскі дыван са штучнага валакна. З выглядам знаўцы (а так яно і было) Балахонавіч памацаў дыван і прыцмокнуў, а потым з цікаўнасці прачыніў адну з шафаў. Неадкладна адтуль выпырхнулі тры драбнюткія свінкі з крыльцамі. Адна з іх усміхнулася і сказала: «Рох-рох».

— Вось халера! — выгукнуў эсквайр Балахонавіч.

Адчыненая шафа была поўная ўсялякіх даброт: жаночых пантофлікаў і мужчынскіх ботаў, дзежак з квашанай капустай, скрыняў з сургучом і да таго падобных карысных рэчаў.

— Такім чынам! — урачыста абвясціла вавёрка і стукнула кіем аб падлогу — віцебскі дыван адразу ж з грукатам паехаў уніз разам са сцяной, на якую быў павешаны. За сцяной выявілася вялікая спальня з тысяччу ложкаў, на кожным з якіх хтосьці спаў; у залі разлягаўся хроп.

Вавёрка паправіла на сабе карону, падышла да Балахона, зноўку ўзяла яго за руку і ўрачыста павяла ў спачывальню.

— Глядзі, Балахоне, — сказала царыца, ведучы яго паміж ложкамі. Тут ты знойдзеш сабе жонку.

Балахонавіч спыніўся і закашляўся. Вавёрыца паляпала яго па спіне.

— Табе зараз таямніцу адкрыю. Гэта ж не проста нявесты, а настаўніцы!

На шчоках Балахонавіча з’явіўся ўсхваляваны румянец, ён ледзь не сеў на халодную падлогу — тут таксама быў бы дарэчы віцебскі дыван падвышанай калматасці, але яго не было. Рэч у тым, што сам Балахон Балахонавіч настаўнікам нарадзіўся, але ў сваёй школе быў адзіным прадстаўніком сабе падобных (партрэт дырэктара школы, безумоўна, нельга лічыць кампаніяй) і прызвычаіўся да самоты. Бачыць сапраўдных жывых настаўніц яму яшчэ ніколі не даводзілася. Ці варта казаць, што сэрца ягонае шалёна закалацілася.

Стаіўшы дыханне, ён разглядаў твары. Настаўніцы былі адна прыгажэйшая за другую: бялявыя і чарнявыя, рудзенькія і паголеныя налыса, смуглявыя і светласкурыя, худзенькія і не вельмі — на любы густ. Але вавёрка цягнула яго ўсё далей і далей, пакуль яны не наблізіліся да самага вялікага і высокага ложку, закрытага полагам.

— Прыйшлі, — сказала Вавёрыца. — За твае, Балахоне, выбітныя вартасці вырашыла я аддаць табе за жонку самую прыўкрасную перліну з гэтай скарбніцы!

Балахон схапіўся за галаву — ці магла існаваць настаўніца, прыгажэйшая за тых, што ён бачыў толькі што?

— Ідзі і глядзі, — вавёрка адпусціла яго руку, і настаўнік на дыбачках увайшоў пад полаг.

Ах і вох! На тонкіх шаўковых прасцінах, пад коўдрай з лёгкага і цёплага сінтэпону ад ААТ «Магілёўхімвалакно» спала не проста настаўніца — Балахонавіч адчуў гэта інтуітыўна, — пад залатым полагам спала Выкладчыца. І апісаць яе прыгажосць не можна ніякімі словамі, таму нават не будзем і спрабаваць. Адзначым толькі тое, што Балахон Балахонавіч адразу зразумеў, што гатовы жаніцца.

— Ну, з богам, — сказала вавёрка.

Балахон Балахонавіч нахіліўся, каб пацалаваць выкладчыцу. І ў той момант, калі настаўнік быў так блізка да мэты, балахонаўская нага наступіла на фіранку. Час замарудзіўся. Балахонавіч убачыў, як нібыта ў акварыуме з гелем, канструкцыя над ложкам едзе ўніз і абрынаецца на выкладчыцу, узнімаючы ўверх зорны пыл, што пакідаюць пасля сябе феі, убачыў, што міма яго пралятае царыцын хвост разам з царыцай жа, і, праплываючы міма ягонага твару, яна бязгучна крычыць яму: «Лягай, Балахон!», але гэта запозненая прапанова, ён і сам падае, і на яго падаюць нейкія бясконцыя тканіны і карункі, і грыбы, і яблыкі, і вось ён не лісток ужо, а саспелы гомельскі яблык, што боўтнуўся ў ваду і ўсплыў, і плыве цяпер па шырокай шэрай рацэ, пагойдваючыся і вымалёўваючы хвосцікам спіралькі, і ад чагосьці цёпла ўнутры, хоць і прахалодна звонку. …БУМ!!

***

Проста ў твар Балахонавічу цурчэла вада. Ён чмыхнуў і сеў, выцер далонямі мокры твар. Паступова сфакусаваўся зрок: побач стаяла занепакоеная вавёрка з бутэлькай, напалову поўнай вады.

— Балахонаў, гэта не я! Гэта цябе яблык па галаве стукнуў! Проста, разумееш, ты сеў, а ён…

— А дзе ж?.. Дзе выкладчыца?! — перабіў Вавёрыцу педагог.

— Якая выкладчыца? Не ведаю ніякай выкладчыцы.

— Ведаеш! Куды ты яе падзела?!

— Я пайшла дадому, — сказала вавёрка.

— Ага, зараз!

У адчаі Балахон Балахонавіч схапіў падступнае стварэнне, узняў над галавою і патрос.

— Ууууууу!!! — крычаў Балахонавіч.

— Аааааааа!!! — крычала вавёрка.

Яна махала лапамі, але выкладчыца не з’яўлялася.

— Малады чалавек, не мучце жывёліну.

Паважны спадар у акулярах асцярожна выняў вавёрку з аслаблай настаўніцкай рукі. У спадара былі вусы і барада. «Нейкія такія з сэнсам, ці што», — падумаў Балахонавіч.

— Бяжы, божае стварэнне, — сказаў барадаты спадар, паставіў вавёрку ў траву — і яна тут жа кінулася наўцёкі.

— А я вас пазнаў, — сказаў Балахонавіч. — Вы Валакуд, і вас няма!

— Я проста іду… — барадаты спадар задумаўся. — Я проста іду, — завершыў ён упэўнена, і сапраўды павярнуўся і пайшоў. За спінай у яго быў турыстычны заплечнік, поўны антонавак.

Балахон Балахонавіч падумаў, што Валакуд напэўна ведае, дзе выкладчыца, але дакладна яму нічога не скажа, і даганяць яго бессэнсоўна. Ён узняўся, цяжка ўздыхнуў, падабраў з зямлі антонаўку і пайшоў у іншы бок, каб кінуць яблык у Сож.

Паліто

Ірыне Звярковай

Жыла-была аднойчы жоўтая хатняя мыш, і звалі яе Іхка. Па памеры малая, па розуме вельмі разумная. Захацела аднойчы Іхка набыць сабе каштоўнае паліто з пясцамі, каб ні ў каго гэткага не было. Прыходзіць яна ў краму дый кажа:

— Гэй, цёткі! Давайце сюды паліто! Пакупніца па яго прыйшла!

Прадавачкі на мыш не звяртаюць увагі. Нават і не чуюць, што нехта пішчыць. Іхка тады на прылавак узлезла і западскоквала:

А ўсё ж не бачыць ніхто Іхку, бо памер у яе дробны. Яшчэ так няўдала склалася, што прылавак жоўтага колеру быў. Іхкі і нябачна!

Узяла тады мыш гучнагаварыльнік і ўжо крычыць у яго:

— Паліто, кажу, нясіце! Я з грашыма прыйшла!

Тут яе ўрэшце прадавачкі заўважылі. Рагочуць, гледзячы, як мыш з гучнагаварыльнікам мітусіцца, а паліто не нясуць, бо па-мышынаму не разумеюць.

Раззлавалася тады Іхка, падбегла да паліта, схапіла яго за пясцовы каўнер і пацягнула да дзвярэй. І ніхто яе не спыніў, бо смяяліся ўсе аж да непрытомнасці.

Так цягнула мыш паліто да самай да нары. Бач, прыдбала яго задарма. Толькі вось дрэнна: у нару паліто не лезе і, пакуль па вуліцы волакам цягнута было, сапсавалася і таварны выгляд згубіла.

— Вось і хадзі, як дурная, па польты, — падумала Іхка. — Цьху на вас!

Так яна цяпер і жыве без паліта.

Спявачка

Захацела неяк Iхка зрабіцца опернай спявачкай. Хоць оперу толькi па тэлевізары і бачыла. Ну, каб спяваць у оперы, трэба што? Па-першае, таўшчыня, бо оперная спявачка мусіць быць заўважнай на сцэне. Па-другое, неабходны высокi і пранiзлiвы голас. Гэта акурат было ў наяўнасці. Iхка ж — мыш. Яна нiзкiм голасам i не ўмее, толькi пiшчыць, асаблiва, калi хто не заўважыць (а гэта часта здараецца) і наступiць на хвост. Ён паплюшчаны пасля гэтага бывае, але оперныя спявачкi такiя сукенкi носяць, што пад iмi любы хвост схаваць можна. Карацей, справа была вырашаная. «Хутка, — думала мыш, — пабачыць свет новую спявачку, незвычайную, не горшую за Мансерат Кабалье!»

Найперш узяла мыш бабульчыну швейную машынку і пашыла сабе сукенку. Тут усё ружы, ружы, ружы, пасярэдзiне тыгр з аскаленай пашчай, а па падоле — беларускi арнамент.

Далей — дыета. Каб вагу набраць, насела Iхка на каларыйныя прадукты. Кожны дзень салам, каўбасой, варанымі яйкамі з маянэзам, булкамi, цукрам, макаронамi харчуецца. Не патрыятычна, але ж i «кока-колай» часам запiвае. А калi, дык i пiвам. Ну, і што? Не атрымалася нічога. Не тое, каб дыета зусiм не дапамагла вагу набраць. Дапамагла. Толькі важыла Iхка дваццаць пяць грам — паправілася ўдвая, а далей нешта не ідзе. Скурка на Іхцы расцягнулася, бровы зрабіліся здзiўленапрыўзнятымі, вочкi вялiкiмі i круглымі, а рот заўсёды крыху прыадкрытым — такое нацяжэнне атрымалася! Ужо i па два яйкi ў дзень з’ядала, а больш не таўсцеецца.

Так i не здолела Iхка стаць опернай спявачкай. Хоць жаданне было вялiкае, ды і спявае ж добра! Як, бывала, сяброўкi да яе прыйдуць, зацягне яна песню. «Мыш жыве пад зямлё-о-ю, мыш жыве пад асфа-альтам!». Сяброўкi неўзабаве і пойдуць. Пэўна, слёз стрымаць не могуць, так iх, бывала, i трасе ад расчуленасці.

Хутка вярнулася Iхка да сваёй звычайнай вагі, бо харчы скончылiся. Адзінае, што некаторы час яна да сабакі-шарпея была крыху падобная.

Дэтэктыў Вавёрчык

Аднойчы ранкам жоўтая мыш Іхка сядзела на кухні, паглядала ў акно, за якім падаў снег, і снедала кашай. Чамусьці не было апетыту, таму перад кожнай лыжкай яна падбадзёрвала сябе словамі «за маму», «за тату», «за дзядзьку Міколу», «за тое, каб французскі сыр у краму завезлі», «за хвост»… Тут мыш задумалася над тым, за што яшчэ можна з’есці лыжку кашы, і крыху пасядзела над талеркай, падпёршы твар лапай, павадзіла ў кашы пальцам, малюючы на яе паверхні колы. «За новую нару трэба з’есці», — прамармытала мыш і толькі паспела зачарпнуць кашы, як пазванілі ў дзверы.

Мыш здзіўлена — бо нікога не чакала раніцай у нядзелю — злезла з зэдліка і пайшла адчыніць дзверы. На парозе стаяў высокі чалавек у доўгім шэрым (мышынага колеру — падумала Іхка) паліто і капелюшы. Твар незнаёмца быў закрыты паласатым шалікам.

— Добры дзень, я дэтэктыў Маёр Вавёрчык, — адрэкамендаваўся госць. — Маёр — гэта імя. Дазвольце ўвайсці.

— Добры дзень. Праходзьце, дэтэктыў, — ветліва сказала Іхка. Яна пачувалася ўпэўнена, бо ведала, што нічога проціпраўнага не рабіла, і яе разбірала цікавасць, дзеля чаго завітаў такі дзіўны госць.

Мыш запрасіла яго на кухню і прапанавала зэдлік. Сама села з супрацьлеглага канца стала.

— Можа быць, кашы, гарбаты? — мыш пасунула дэтэктыву сваю талерку і кубак з чорнай гарбатай з цукрам. — Кашу я ела, але гарбату яшчэ не піла.

— Дзякуй, не. Я на заданні.

Дэтэктыў зняў капялюш і паклаў яго на стол. Шалік ён не стаў здымаць, таму былі бачныя толькі ягоныя пільныя вочы і ўскалмачаная саламяная макаўка.

— Справа ў тым, што здарылася загадкавае злачынства, і я праводжу яго таямнічае расследаванне.

— Ого! Сапраўднае злачынства?! — здзівілася Іхка.

— Так, вы нічога пра яго не ведаеце?

— Ммм… — Іхка наморшчыла лоб. Што з вядомага ёй магло мець дачыненне да злачынства?..

— Штосьці адметнае, незвычайнае, тое, што вас здзівіла. Не заўважалі апошнім часам чаго-небудзь такога?

Тут Іхка ўзрадавана ўскочыла з зэдліка, бо згадала, што бачыла незвычайнае!

— Валянцін Пятровіч з кватэры насупраць учора ўвечары пайшоў у краму па хлеб у цешчыным парыку! Ён кепска бачыць, а акуляры не носіць — вось і пераблытаў парык са сваёй зімовай шапкай!

— Ага, — Вавёрчык выцягнуў з кішэні нататнік і асадку і запісаў сведчанні. — Што-небудзь яшчэ?

Іхка ўзялася лапамі за галаву, спрабуючы прыгадаць што-небудзь яшчэ.

— Так, сёння зранку я знайшла ў шуфлядзе толькі адну шкарпэтку, хаця дакладна памятаю, што клала туды дзве. Потым я рабіла зарадку, і калі круціла хула-хуп, ён упаў! — Мыш узялася за кубак з гарбатай і прысёрбнула. — А звычайна не падае! — Тут яна эмацыйна грукнула кубкам па паверхні стала так, што гарбата крыху расплёскалася.

Дэтэктыў, які падрабязна запісваў усё ў нататнік, спыніўся і агледзеў кухню:

— Дарэчы, вось гэта выпадкова, не тая шкарпэтка, якую вы згубілі?

Вавёрчык паказаў на маленькую чырвоную шкарпэтку, якая вісела на столі, зачапіўшыся за лямпу.

— Тая! — узрадавалася Іхка і папрасіла выкрасліць з яе паказанняў пункт пра шкарпэтку.

— Ну, вось і ўсё. — Дэтэктыў Вавёрчык узняўся і надзеў капялюш. — Як бачыце, я не адняў у вас шмат часу.

— Спадзяюся, дапамагла, — шырока ўсміхнулася мыш.

— Вельмі, вельмі дапамаглі. Думаю, я ўжо ў кроку ад раскрыцця таямніцы загадкавага злачынства. Мяркую, яно раскрыецца не пазней… — тут Вавёрчык зірнуў на наручны гадзіннік. — …як хвілін праз дваццаць. Але калі згадаеце яшчэ нешта, абавязкова мне пазваніце.

Перад тым, як пайсці, дэтэктыў працягнуў Іхцы прыгожую візітоўку. Мыш паглядзела на яе з розных бакоў: з аднаго боку карткі былі каардынаты Маёра Вавёрчыка, з другога — ягоны партрэт з люлькай. На прасвет на візітоўцы выяўляўся арэх.

— І ўсё-ткі я таксама хачу падарыць вам што-небудзь на памяць. — Мыш дала нырца ў лядоўню і, пакорпаўшыся хвіліну, вынырнула адтуль са свежым гурком. — Вось, вазміце з сабой гурок. Я тут толькі крышку адкусіла збоку, але гэта зусім не заўважна, бачыце?

— Добра, гурок вазьму. Па шчырасці, я і сапраўды сёння яшчэ не снедаў. — Дэтэктыў паклаў падарунак у адну са шматлікіх унутраных кішэняў паліто. — Халодненькі!

Мыш заўважыла, што ў кішэнях ужо ляжалі шакаладка, пакет смятаны і сухарык, і падумала, што дэтэктыў апытаў яшчэ кагосьці з яе суседзяў.

Калі дзверы за госцем зачыніліся, Іхка пабегла да акна і, прыціснуўшы нос да шкла, глядзела, як Вавёрчык выйшаў з пад’езда і спрактыкаваным зайцам, блытаючы сляды, каб за ім ніхто не прычапіўся, крыху праскакаў па снезе ў бок парку, потым ён скочыў на дарогу і, трымаючыся годна, пакрочыў да аўтобуснага прыпынку.

— Самы сапраўдны дэтэктыў, як у кіно. Прафесіянал! — захоплена падумала мыш. — Усё-ткі добра, што я такая назіральная. Не кожны можа дапамагчы раскрыць сапраўднае загадкавае злачынства.

Вядома, ёй хацелася паглядзець, як праз дваццаць хвілін яно раскрыецца (тут ёй чамусьці бачыўся расколаты дэтэктывам арэх), але Вавёрчык быў ужо далёка, а на стале чакала недаедзеная каша.

Омава жыццё

Ужо не памятаю, як я першы раз пачула пра закон Ома. Ды не пра таго Ома, пра якога вы падумалі. Таго, пра якога вы падумалі, хутчэй за ўсё ўвогуле не было. Альбо было, але не так, як вы сабе ўяўляеце.

Даўным-даўно дзесьці ў нетрах Еўропы жыў-быў Ом. Быў ён добры і ціхмяны спадар, таму ўсе суседзі называлі яго дзядзечкам, а шматпакаёвую кватэру, дзе ён жыў, адпаведна «хацінай дзядзькі Ома». Як мы ўжо адзначылі, Ом быў надзвычайнай дабрыні чалавек, але часам несвядомыя суседзі даймалі яго такой дражнілкай:

Тоўсты лысы дзядзька Ом

Мыўся толькі кіпянём —

І цяпер у дзядзькі Ома

Рэдка ўсе бываюць дома.

Паколькі Ом ніколі кіпенем не мыўся (тут трэба адзначыць, што ён увогуле рэдка займаўся гігіенай: у сярэднявеччы тое быў маветон), дзядзька вясёла ўсміхаўся ў вусы і пачынаў бегаць за суседзямі з паленам — простыя сярэднявечныя норавы. Суседзі паказвалі Ому язык і збягалі, бо няма прыёму супраць Ома і фізічна супраціўляцца яму сэнсу няма. З тых часоў фізічную адзінку супраціўлення клічуць «омам», хаця ад пачатку яна неяк інакш называлася.

Жонка Ома кахала і казала ўсім: «Мой Ом — мая крэпасць», пры гэтым заўважаючы, што ў яе-та муж быў першы — і заўжды Омам.

Вось такі быў гэты Ом штукар, і законаў ён не прыдумляў. А тое, што некаторыя кажуць, што Ом — гэта нямецкі фізік ХІХ стагоддзя, дык тое няпраўда для школьнікаў і студэнтаў.

Ылк

Аляксею Салонку

Вось яшчэ вам распавяду, што ў лесе жыве Ылк. У Ылка рогі, у Ылка капыты немалыя. А хвосцік у яго мале-енечкі. У вялікім патрэбы няма. Жыве ён дзе давядзецца. Ну, і ад падвіду залежыць. Дупляны Ылк — той збольшага ў дупле, а норны, зразумела, у нары. Хоць, ведаеце, і наадварот часам здараецца. Памяць у Ылка аніякая — тыдыц, калі па-шчырасці сказаць. Забудзе Ылк, што ён норны, — дый шусць у дупло, вось табе і капытны! Ужывае ён мюслі паціснутыя альбо біфідакефір. А для госцейкаў дарагіх у яго запаветны слоік прыпасены. І што ён у ім захоўвае, Ылк-гаспадар не ведае, бо сам адтуль — ні-ні.

Дзяўчаты, якія дасведчаныя, любяць на Ылкаў паляваць, асабліва талакою. Яно і зразумела: Ылк — сімвал плоднасці і мужчынскага хараства. Якая дзяўчына Ылка за бараду ўхапіла — тая ўжо неўзабаве замуж і пойдзе. А за хвост яго хапаць не тое што нельга — бессэнсоўна: паўнагадовы Ылк яго адкідае на манер яшчаркі, а дзеўцы — дулю. Іншыя дзяўчаты, здараецца, і малін назбіраюць дый Ылку ў мюслі пнуцца насуваць. Дык ці возьмеш яго тым? Вядома, што не.

****

Хамстэр — наадварот, жывёла танная і нявартая. Разам з самкай-хамстэрыхай ён падгрызае тоўстае дрэва, покі яно не паваліцца каму-небудзь на купал, робіць у ім кватэру і жыве ў ёй да старасці. Галоўнае — тэлевізар.

У пяцьдзясят гадоў хамстэр абавязкова выйграе ў латарэю. Ды не па дробязі! «Супер-лапто», прыкладам. У яго бяруць інтэрв’ю, і на пытанне пра яго ўлюбёны занятак хамстэр жартуе: «Занімаца сэксам». Болей пра хамстэра няма чаго казаць. На гэтым ён заканчваецца.

Панядзелак пачынаецца пасля пятніцы

Пачынаўся панядзелак. Паспяховы пінскі прадпрымальнік Павал Патапавіч па прозвішчы Патоцкі па-будзёнаму паліў па-за пяціпавярхоўкай псіханеўралагічнай паліклінікі. Па-над Патоцкім праляталі птушкі, папісквалі прыемныя песенькі, паветра пахла парфумай: побач працавала пральня. Павал Патапавіч пачуваўся пераможцам. Пасля працяглых праблемаў працэнт падаткаў паменшыўся, продажы паралонавых паліто павялічваліся, пачалі прыносіць Патоцкаму прыбыткі. Працэс пайшоў!

Прайшло паўхвіліны. Праз парослы палыном пясок пакрысе пачала праступаць пратаплазма. «Падалося!» — перш падумаў прадпрымальнік. Потым падышоў паглядзець, памацаў падэшвай. Пляма пачала пашырацца, пратаплазма —пагрозліва пабулькваць. Пакрысе паказалася пуза, потым перапонкі. Павал Патапавіч пазнаў пудзіла: пяцісотпяцідзесяцітонны перапончатакрылы пучавок. Па-лаціне: puchavokus pachvarus. Палеантолаг Пупскі почасту падрабязна пісаў Патоцкаму пра падобных пачвараў. Пражэрлівыя, панцырныя, перасоўваюцца поскакам, пераносчыкі пульпіту.

Прадпрымальнік пракрычаў: «Пайшоў прэч!», падсвядомасць падказвала прыняць проціяддзе. Павал Патапавіч паспеў паслухацца. Потым (палачкай) працяў пачвару проста праз пераноссе.

— Прафесійны падыход!

Падчас паядынку пладаножкі пучавока пахіснуліся, пачвара паслізнулася, правалілася пад падгнілую паверхню. Пераможца помсліва памачыўся па-над пераносчыкам педыкулёзу, плюнуў пад падлогу, потым пачысціў пінжак. Поўная перамога!

— Перапрашаю, Павал Патапавіч?

Прадпрымальнік пабачыў побач прывабную паненку, пэтэвэшніцу: панчохі, паўбоцікі, прыгожая прычосачка. Павітаўся. Прыгажуня прыветна падміргнула, падышла, пяшчотна пагладзіла патыліцу прадпрымальніка, пацалавала: падарыла пятнаццаць палкіх пацалункаў. «Пакіньце пурызм пурытанам!» — пераканаўся Павал Патапавіч, пашукаў па портках. Паненка падазрона паглядзела, потым па-драпежніцку пазяхнула. Пацягнула похвай! Потым… Псеўдапаненка, паганы перапончатакрылы пучавок-паліморф праглынуў Патоцкага, паменшыў пагалоўе прадпрымальнікаў… Падмануў, пярэварацень…

***

Пачынаўся панядзелак. Паспяховы пінскі прадпрымальнік Павал Патапавіч па прозвішчы Патоцкі прачнуўся пад поўдзень. Перажагнаўся.

Падробны паэт

Паўсюдна прызнаны пісьменнік Пятро Пятровіч Піхто-Публіцкі, перакладнік, першадрукар Псалтыра па-беларуску, пражываў побліз Пухавічаў, пісаў паэму пра патрыятычныя памкненні пралетарыяту.

Пасляабедзенным поўднем пад Пухавічы прыехаў пісака-пачатковец. Па пратаколе пачціва прадставіўся:

— Пыжаў, прадстаўнік паазернай плыні, паэт-постмадэрніст.

— Постмадэрніст? — пісьменнік Піхто пабарвавеў, паколькі прытрымліваўся процілеглых поглядаў, — падхвоснік, папіхач?

— Паэт, — піскнуў Пыжаў. — Плыня паазерная.

— Паглядзім, пацыент, — прабасіў Пятро Пятровіч, паварушыўшы плячыма, — папазней праверым паазернасць паэтычнае плыні. Праходзьце па пакоях. Прысаджвайцеся, пакаштуйце парася, падсмажаных піражкоў, печыва, піце піва, паліце папяросы. Прошу пана перакусваць!

Пісьменнікі прыселі паесці, пагутарыць. Паэт, па-сіроцку прыладзіўшыся пры печы, паглынаў прысмакі.

— Пехам прыйшлі? — пацікавіўся пухавіцкі пісьменнік, пасаліўшы памідор.

— Памыляецеся, — паправіў Пыжаў, перажоўваючы піражок, — прыехаў прыватным паштова-пасажырскім паравозам «Полацк-Пухавічы». — Паэт прагна пацягнуў пальцы па парася. — Прывёз паперы пану, пасведчанне першадрукара. Пагляджу, пан прыстойна падрыхтаваўся? Партвейну прыкупіў, патоўк пюрэ, падмёў паўсюль…

— Пагаліўся, пасмы паабскубаў, падпілаваў пазногці… падрыхтаваўся пераапыліцца, — пасміхаецца Пятро Пятровіч.

— Пераапыліцца?! — Пыжаў папярхнуўся парасём.

— Па-нашаму, па-цяперашняму! — пацвердзіў першадрукар, паляпваючы пачаткоўца па плячы.− Пройдземце, партнёр, пакажу паэтычным парасткам парнаграфічны пакой.

Паэт падскочыў. Перапалохана пырскнуў па-за пабудовы.

— Пачакай, постмадэрніст! — пацяшаецца Пятро Пятровіч, пацэльвае па паэце пуховай падушкай. — Патэнцыял! Патэнцыял паэтычны пакажы, пустадомак прыпадачны!

Пыжаў падае паранены падушкай, потым прыўзнімаецца. Паўсюль прымройваюцца парасяты.

— Паперы пад паленам! — пракрычаў паэт, паклыпаў паўз пералесак.

— Постмадэрністы паскудныя, — падумаў Пятро Пятровіч, пачухваючы пад пахамі. — Паказаў паднаготную. Панапрыязджаюць, панапрыкідаюцца паэтамі… Падробкі! Пайду паэму папішу…

Хап цыгляр чыпогі правытрыў

Без валохкае прыхі не жыміш

і цыхі! А чыпогі і папрэва.

(Каворная свішнасць)

— Чурой пендрыш, шапялюга? Не дзюпіш вытры, апега беспальдзявы?

— Пендру чурой — не жыцелава вара! І не шапялюга гыц, а дзялокі цыгляр з Церапошчыны. Каверны цыгляю. Чыпогі фурныя базору.

— Хух! З Церапошчыны?! А гачом пых беспальдзявы, га? Прыхі пашывелыя папірыш. Шывельнік кульдзяны! Пагурху вотрыш?

— Ны не дзюп, цуп прыхі не валохкія, дзюп на гыцаву гушнасць! Цыглярам ляперыстыя прыхі без галогі!

— Не чыба пуцырыць, шывельнік. Дзялокія цыгляры ў гавых Авоклых Пухлах найфурчастыя саборы багожаць. Пы дзюры гавой хамору ў ныю пашывелую Церапошчыну, бо перах зыперваў налемзаю! Дзюры хапішней, шчыр! Ых-ых-ых!

— Хух! Тацерыў гыц ныя Авоклыя Пухлы!

— Хамору, шапялюга!

Пы невалохка прышаны цыгляр правытрыў чыпогі ў Авоклых Пухлах.

Алема №1

Ныя іналяцыя застае з тапірышчаў фалярных іналяцый у пне, цуп жывеюць нагор паіх агораў.

Аі Фалер, XVII дздз.

Сыарыза Тэліма-Вуля (агульнавядомая):

Нашчыня вольгаснай меадыты торная сые пум паўгозам.

Кім быць

(Нібыта пераклад)

Выхавацелька

Ліпень схіляецца да свайго пышнага фіналу. Вольга Францаўна Пакемонава, дваццацідвухгадовая выхавацелька дзіцячага садка № 3 горада N., стомлена выцірае пот з натруджанага лба. 56 дзяцей малодшай групы паклала яна сёння спаць, а потым вывела на шпацыр. Мы сядзім з ёй пад шатамі старых яблынь, у прыемнай у такія спякотныя дні прахалодзе. Побач у прасторнай сучаснай пясочніцы дваццаць на дваццаць метраў са светлымі хваёвымі парэнчамі — падарунак мясакамбіната, які мае над садком шэфства, — гуляюць у «кашу-малашу» Вользіны выхаванцы.

— Якія планы на будучыню, Вольга? — пытаюся я ў маладой жанчыны, сакратара мясцовай ячэйкі Бэ-Зэ-Зэ-Зэм, сталай госці дошкі гонару.

— Планы самыя аптымістычныя, — адказвае Вольга, маладымі белымі зубамі разгрызаючы сакавіты яблык, пырскі якога застаюцца ў мяне на твары. — Думаю, што гэта не мяжа. Заўтра я планую вывесці на паветра 57 альбо нават 58 дзяцей. Падключым сярэднюю групу.

— То бок ёсць рэзервы?

— Ёсць, — упэўнена сцвярджае Вольга, і яе твар нібыта святлее, — ёсць, ёсць рэзервы!

Мяккай шырокай далонню яна па-мацярынску заляпляе па азадку аднаму з падапечных. Другая яе далонь дае ўкусіць яблыка іншаму выхаванцу.

І верыцца ў тое, што ў Вольгі ўсё атрымаецца.

Цырульнік

Паўлу Мятліцкаму

з удзячнасцю за гасціннасць

Пышнавусы цырульнік Сяржук Цярэнцьевіч Кірпыкла хавае сціплую ўсмешку на грудзях у карэспандэнта «Экс-Бэ».

— Не прызвычаіўся я да ўвагі, — тлумачыць рэкардсмен. — А вы яшчэ і з фотаапаратам!

— Што вы, Сяржук Цярэнцьевіч! А ну дзяліцеся, колькі настрыглі за сённяшні дзень?

— Ну, колькі настрыг… Бадай, усю нашую вёску і пастрыг, і ўсіх пад нуль.

— І жанчын?

— І іх, а як жа!

— Дык, ці не занадта радыкальна?

— Не, нашая вёска — і не вёска ўжо, — Сяржук Цярэнцьевіч глыбока зацягваецца цыгарэтай «Вярблюд» вытворчасці Гарадзенскай тытунёвай фабрыкі, сусветна вядомай якасцю сваёй прадукцыі. — З мінулага года нашыя Шырокія Гузкі — сучасны аграгарадок, таму і фрызуры мусяць быць модныя, свежыя. Слова «fashion» для мяне — не пусты гук.

І гэта так. Цырульнік Кірпыкла не толькі аказаў сёння палікмахерскія паслугі сваім аднавяскоўцам, але і бясплатна зрабіў актуальныя тату.

Атрасаючы з рук рэшткі гною (карова трапілася з норавам, на спіне ў працаўніц след ад яе капытоў), да нас падыходзяць трактарыстка і даярка ў адной асобе Святланы Кузьмінічны Дрэвапінск.

— Дзякуючы Цярэньцічу мой імідж змяніўся кардынальна! (Кузьмінішна хваліцца нашаму фатографу навюткай, як з іголкі знятай, татушкай — гэта вам не дзіцячыя перавадныя карцінкі). З наступнага панядзелка я буду працаваць на Першым музычным канале падменшчыцай вядучай Плюсі Плюшчык.

Вось такія моднікі працуюць у аграгарадку Шырокія Гузкі Віцебскай вобласці.

Інь-Ян

(Пераапрананне ў гендэрныя стэрэатыпы)

Лепей апрануць шапку-аблавушку: яна мне пасуе, а на вуліцы -10.

— Ян, ты куды?

— На шпацыр.

— Хлопчык мой, а чаму так позна?

— Дзевяць — гэта не позна, тата. Тым больш я з Інай буду. Ты ж ведаеш, яна калі што…

— Добра, Іна і сапраўды волат, прыемна зірнуць — адны мышцы. Толькі глядзіце не піце. А то апошнім часам усё піва ды піва. А чаму Іна не завітала па цябе?

— Каля кінатэатра чакае.

— Яна хоць электрычнасць у сябе адрамантавала?

— Адрамантавала!

— Дык хай бы і нам адрамантавала!

— Та-а-ата!

Насамрэч мы збіраліся не проста пагуляць. Бацьку праўду ведаць было не след, бо Іна запрасіла мяне сустрэць адну паненку пасля трох сутак у камеры. Тры дні таму ейная прыяцелька Маргарына і Алеся Віталеўна з эканамічнага каледжа вадзілі карагод у скверы каля помніка Алаізе Пашкевіч. Там да іх прычапіліся супрацоўніцы праваахоўных органаў. І тое неспадзяванка, бо яны абралі дзіўных ахвяраў: Алеся Віталеўна — выкладчыца, ніколі не кідае недапалкі на зямлю, носіць акуляры, інтэлігентны вожык на галаве і ні за што («Толькі праз мой труп!» — кажа) не дазваляе сабе ўжыць бруднае слова ў прысутнасці джэнтльмена. А Маргарына — бібліятэкар і мастачка, што тут дадаць? У яе было чатыры персанальныя выставы.

Спадарыням міліцыянткам не спадабалася тое, што ў жанчын на дамскіх валізках не было флікераў: значыкаў ці стужак, якія свецяцца ў цемры. Нядаўна выйшаў чарговы ўказ, які забараняў пасля 21.00 вадзіць карагоды каля помнікаў, не маючы на сабе святлоадбівальных элементаў.

Вядома, што маленькія (змяшчаюцца толькі абавязковыя памада, люстэрка і пісталет) валізкі мянтоў былі аздобленыя гэтымі флікерамі ўздоўж і ўпоперак. Выглядалі яны «як дуры», што Маргарына ім і паведаміла. Слова за слова — і бібліятэкарцы надзелі кайданкі, а Алесі Віталеўне навесілі велізарны штраф. У пастанове суда яшчэ напісалі, што яны п’яныя былі, і Маргарына нібыта хапала зубамі адну з мянтовак за валасы і гумавы дручок…

Разам з маёй прыгажуняй у элегантным клятчастым паліто мы падышлі да турмы на Ахрэсціна. Каля брамы ўжо мерзлі дзве маладыя жанчыны. З кожнай з іх Іна па-жаноцку моцна парукалася, потым патлумачыла: «Алесю Віталеўну ты ведаеш, а гэта Наталка».

Прывабная Алеся Віталеўна ў пухнатым трусікавым футры павіталася. Наталка, мастачка, з якой Маргарына мела агульную майстэрню, пазяхнула. Па-мойму, я ёй не спадабаўся, але як след падумаць пра гэта я не паспеў, бо брама адчынілася, і на волю выйшла расхлістаная, без шаліка і без шапкі Маргарына Вялікі-Дзякуй з сіняком пад вокам.

Маргарына абнялася з усімі жанчынамі, паляпваючы іх па спінах:

— Алеся! Віталеўна! Ты як, родная? Дзякуй, дзякуй, што прыйшлі! Для мяне найвялікшы гонар, што мяне сустракаюць самая дасціпная паэтка ў краіне… — Маргарына патэтычна паказала на Іну. — Наталка — самая таленавітая беларуская мастачка. Вядома, пасля мяне! — Маргарына рагатнула. — Ну і, зразумела, мая дарагая сяброўка Алеся Віталеўна!

Мяне Вялікі-Дзякуй заўважыла, але не адзначыла.

— І яшчэ мужык нейкі, — шапнуў я на вуха Іне.

— Добра, дзяўчаты. Я зараз дадому. Жахліва хочацца ўрэшце прыняць ванну з марской соллю і вымыць галаву шампуняй з кандыцыянерам.

Маргарына па чарзе сардэчна паціснула сяброўкам рукі, абмінуўшы мяне, як заснежаны пень, і пабегла да тралейбуса. А я канчаткова адчуў сябе мужчынам у гэтым жаночым свеце.

Без атраманту

Нічога сур’ёзнага

Данііл Хармс казаў, што яго цікавяць толькі абсалютна бескарысныя рэчы. «Толькі тое, што не мае ніякага практычнага сэнсу».

Некаторыя людзі ўмеюць рабіць штосьці, што звычайна не лічаць важным, але мне таксама заўжды цікава пра такое даведвацца.

В. можа піць шмат вадкасці і доўга не хадзіць у прыбіральню. А потым, калі ён урэшце ідзе ў прыбіральню, то здзіўляе ўсіх тым, як доўга сікае. Прыяцель ужо скончыць сікаць, а В. робіць тэхнічны перапынак і працягвае сікаць гэтак жа сама доўга, як і першы раз. Напэўна, у яго вялікі нутраны бутэль. В. — у некаторым родзе вярблюд, толькі наадварот.

А. збірае пупам пух. У залежнасці ад таго, якую кашулю ён насіў сёння, такога колеру пух абавязкова знаходзіцца ў пупе ўвечары. Калі А. ўдзень змяняў кашулі, то можна рабіць грашовыя стаўкі на колер пуху ў ягоным пупе. Кажуць, што для гэтага ўмення неабходны валасаты мужчынскі жывот.

П. умее згортваць язык у трубачку. І мяне навучыла.

Доўга думала, што ж такога побытава-незвычайнага ўмею рабіць я. Ну, напрыклад, асаблівым чынам трымаю асадку пры пісьме. Іншым так нязручна. Але не ведаю, ці можа гэта параўнацца з уменнем доўга не сікаць.

Сястра

Апранула малодшая сястра спадніцу старэйшай сястры, майку і кофту старэйшай сястры.

— Ну, бяры, раз такія важныя справы, — кажа старэйшая сястра.

— Боты я таксама твае вазьму, — кажа малодшая сястра.

— Эх, я, праўда, хацела іх памыць, каб яны высахлі да паслязаўтра.

— Мне ўсё роўна, яны да майго паліто пасуюць. А што б мне надзець на галаву замест хусткі?

— Ну, можа, вазьмі шалік…*

— О! Давай! А дзе твой шалік?!

Штосьці я нейкая занадта добрая старэйшая сястра…

Імя

За ўласнае імя можна схавацца, і ніхто цябе за ім не ўбачыць. Можна вярнуцца да яго, як дадому.

Матрыярхі і патрыярхі

Нават цяпер пераход на мабільны тэлефон вытворчасці іншага брэнда выклікае пэўныя часовыя нязручнасці: трэба прызвычаіцца да таго, што не так змешчаны кнопкі, іншым чынам арганізаванае меню…

Думаю, з цягам часу чалавек ад нараджэння будзе замацоўвацца за якім-небудзь вытворцам тэхнікі. Калі прыстасаванні ўскладняцца, лягчэй будзе ўдасканаліць сябе новай мадэллю звыклай кампаніі, чым ламаць сваю свядомасць і жыццё зменай брэнда.

Таму да сямейных прозвішчаў будуць дадаваць назву кампаніі-вытворцы, прадуктамі якой карыстаецца сямейства: Кавалёвы-«Атлант» (гэта будзе рэдкае прозвішча прыхільнікаў айчыннага вытворцы), Кузьміч-«Самсунг»… Не выключана, што і рэкламны слоган кампаніі будзе пазначацца ў пашпарце: «Canon — You Can! Ты можаш, Казлоў!».

Прадстаўнікі аднаго брэнда будуць знаходзіць паміж сабой больш агульнага і жаніцца будуць часцей таксама адно з адным. Такім чынам, усе мы можам стаць матрыярхамі і патрыярхамі, ад якіх будуць выводзіць свой радавод сем’і-брэнды.

Святлафоры

Пакуль усе спяць, Літоўская Рэспубліка ціха расстаўляе свае масонскія знакі ў выглядзе святлафораў. Увесь свет акупаваны Літвой.

Каб ніхто не здагадаўся колеры нацыянальнага сцягу запальваюцца не адначасова, а па адным. Да таго ж яны пераблытаныя, каб Літву ніхто не западозрыў.

У той час, калі Літва вырашыць гучна абвясціць аб сваім сусветным панаванні, рознакаляровыя ліхтары святлафораў запаляцца адначасова. І па тэлевізіі кіраўнікі краін скажуць «Labą dieną!» і абвесцяць аб нашым літоўскім грамадзянстве.

Рэбусліка Беларусь

Еду ўвечары дамоў у аўтобусе. Моцна нецвярозы (ледзьве варочае языком) пенсіянер звяртаецца да кандуктара:

— ПРАБАЧЦЕ, КАЛІ ЛАСКА, АЛЕ Я ПАВІНЕН ВАМ НЕШТА СКАЗАЦЬ! Мы с вами учились в одном училище. Вы на маляра учились! (далей шмат няўцямных словаў па-расейску)…

— Нет, вы меня с кем-то препутали…

Пасажыры аўтобуса ўсміхаюцца.

***

Іду ўздоўж яру, дзе цячэ ручай Дзебра. Насустрач маладая жанчына маргінальнага выгляду вядзе сына год чатырох за руку. Хлопчык махае галінкай вярбы і ціхенька скандуе: БЕ-ЛА-РУСЬ! БЕ-ЛА-РУСЬ!..

Прусачыная вайна

У маёй сяброўкі не прайграваліся дыскі ў музычным цэнтры таму, што ў ейным студэнцкім інтэрнаце ў вялікай колькасці жылі прусакі, і жылі яны, у прыватнасці, у музычным цэнтры. Спачатку яны проста выязджалі на талерцы-прымачы для дыскаў. Ціснеш на гузік — і прусакі весела выкотваюцца. А потым талерка перастала выязджаць увогуле. Толькі можна было глядзець у шчылінку, як прусакі там жывуць. І слухаць касеты. Прусакоў у інтэрнаце было так шмат, што яны сяліліся літаральна ва ўсё. І ў ежу траплялі гэтак жа сама, як у апавяданні Салжаніцына «Матрёнин двор», дзе герой раз-пораз знаходзіць у бульбяным супе прусаковыя ножкі.

Магчыма, гэтыя ножкі сведчаць пра тое, што прусакі да целашкодніцтва біліся паміж сабой і нават мелі які ўзброены канфлікт. Ваявалі за правапіс, напрыклад — тараканаўка супраць прусаковіцы.

Магілёўская амбасада

Ці задумваліся вы калі-небудзь пра тое, што ці не ўсе ліфты Беларусі невыпадкова вырабленыя на адзіным у нашай краіне ліфтавым заводзе — у Магілёве?

Паспрабуйце ўважліва паназіраць, як магілёўцы карыстаюцца ліфтам па-за межамі роднага горада: заходзячы ў яго, яны злёгку, каб было незаўважна, разводзяць рукі, альбо, калі гэта немагчыма, хаця б крыху адтапырваюць палец.

«Навошта?» — запытаецеся вы. А справа ў тым, што для ўраджэнцаў Магілёва кожны ліфт — гэта энергетычная капсула. Такім чынам яны падлучаюцца да hot spots з роднай зямлёй, па дзве жмені якой уштукоўваюць у сцены ліфта ласкавыя рукі ліфтабудаўнікоў.

Калі ўраджэнец Магілёва праводзіць далонню ўздоўж сценкі ліфта, у тым месцы, дзе за панэллю хаваецца родная яму зямля, ён адразу адчувае гарачыню. Але калі вы папросіце яго паказаць гэтую кропку, ён адмовіцца, з саркастычнай усмешкай скажа вам, што там нічога няма і папросіць вас не тлуміць яму галаву. Магілёўцы не любяць дзяліцца сваімі таямніцамі. Гэта тая самая качка, у якой схаванае яйка, у якім схаваная магілёўская іголка. Кожны наш ліфт — амбасада Магілёва не толькі ў любым горадзе Беларусі, але і за мяжой. Менавіта ў ліфце сапраўдныя магілёўцы адпачываюць душой.

Разумею горыч тых беларусаў, якія б і хацелі духоўна падсілкоўвацца ў ліфце, але не могуць. Маленькі сакрэт: калі падчас падарожжа з паверха на паверх вы ўбачылі цэтлік «Магілёўліфтмаш», прыцісніце да яго палец і едзьце да канцавога прыпынку — па выхадзе з ліфта адчуеце сябе лепей. Такая жыватворчая моц у нашай зямлі і нашых цэтлікаў.

Пра таго, хто жыве са мной

У маё жыццё ён увайшоў незаўважна. Я пераехала жыць у пакой, які цяпер здымаю, — а ён на камодзе стаіць, у вазоне. Звычайны насельнік кватэр клапатлівых гаспадыняў, у якіх такіх, як ён, — цэлы гарнізон. Я ж гаспадыня, магчыма, і неблагая, але ў дачыненні да кветак ніколі ў клапатлівых не хадзіла. Калі маці з’язджала на тры месяцы і пакідала мне дагляд за кветкамі ў хаце, па вяртанні яе сустракалі толькі самыя трывалыя і непераборлівыя гадаванцы. Гэта недзе палова ўсяго кветкавага саставу. Але вось я ўжо пачала расказваць пра сябе, а галоўнага не зрабіла.

Калі вырашыла напісаць пра расліну, з якой жыву, значыць выходзіць, што гэтая расліна — герой апавядання, і трэба яго апісваць як належыць.

Колер у яго самы распаўсюджаны, зялёны. Адценне травяное. Лісцем і камлём кветка падобны да лімона. Усе думаюць, што ён — лімон (і я так спачатку падумала), але ён не лімон.

Этыкетку, якая была з ім пры пакупцы, згубілі, адпаведна згублены і радавод кветкі, і цяпер невядома, адкуль яго карані. Пры мне кветка не цвіў. Вазон у яго літры на паўтара, прыгожы, керамічны з глянцам. На крэмавым тле намаляваныя зялёныя кветачкі.

Алена Пятровіч, якая жыла ў маім пакоі да мяне, пакінула расліну тут, бо ў іх з мужам новай кватэры яе пакуль няма куды паставіць. Гэты факт, тым не менш, мала цікавіў Аленіну суседку Палікарпаўну, якая пасяліла на Аленін гаўбец два залатыя вусы. Таксама часова, («на сорак восем дзён», — сказала Палікарпаўна), да тае пары, пакуль яна не вернецца. Думаю, што калі я завяду ўласную пакаёвую кветку, мне трэба будзе пасяліць яе ў кватэру да Палікарпаўны, каб замкнуць гэтае д’ябальскае кола. Але пакуль з чужымі кветкамі жывем я і Алена Пятровіч.

Жыць з чужой кветкай цалкам этычна, у адрозненне ад таго, напрыклад, каб жыць з чужым мужам. І нават гэта пахвальна, бо я выяўляю сябе як надзейная прыяцелька і дапаможца, што наўрад ці было б занесена ў спіс маіх дабрадзейнасцяў, калі б я жыла з чужым мужам.

Нягледзячы на граматыку, кветка, безумоўна, мужчынскага роду. Я называю яго Цвет.

Спачатку я не паставілася да кветкі сур’ёзна, а паставілася так, як ставілася да любых іншых пакаёвых кветак, то бок ніяк. Алена даручыла мне яго паліваць, і я рабіла гэта, калі згадвала. Паколькі папярэднія палівы цалкам выляталі ў мяне з галавы, то мне падавалася, што я даўно яго не палівала, і кожнага разу я паіла кветку як след, пакуль ён не даў мне зразумець, што з яго хопіць, выпусціўшы з вазона дзве лужыны. Яму давялося выпусціць другую лужыну, бо першую я проста выцерла, не задумваючыся пра прычыны яе ўзнікнення на паліцы камода, на самым версе якога пражывае кветка.

Другая лужына мяне ўсхвалявала. Памацаўшы пальцам зямлю ў вазоне, я высветліла, што кветка жыве ў балоце. Пасля гэтага прыкрага адкрыцця я вырашыла не паліваць яго, пакуль зямля не высахне, і ўвогуле шчасна забылася на паліў. Узгадала пра яго толькі праз тыдзень, калі адчыніла адзежную шафу і перакуліла бутэльку з вадой для кветкі.

Цяпер вы бачыце, што кветка вельмі рызыкаваў, застаўшыся сам-насам з такой гаспадыняй, як я. І вы адначасова бачыце, як пашанцавала з кветкам мне, бо ні разу ён не паспрабаваў адпомсціць мне за кепскае абыходжанне, а наадварот рос сабе і рос. І калі Алена зазірнула да мяне ў госці, то заўважыла, што я добра-такі яго разгадавала, і што вось гэтых галінак з лісцем не было, і вось гэтых.

Перажытыя разам цяжкасці збліжаюць, так здарылася і з намі. Цярпенне і ўзаемаразуменне я лічу прыкметай моцных стасункаў любога роду. Як для расліны кветка паказаў сябе з самага лепшага боку, і я паважаю яго за гэта, таму ў нашых адносінах няма змушанасці. Толькі з тым, каго паважаеш, можна сябраваць. Калі б я раптам даведалася, што кветка мяне не паважае і не цэніць, я, не вагаючыся, выкрасліла б яго са свайго жыцця, то бок сама завезла б яго да Алены. Але кветка не такі.

Алена Пятровіч збіраецца забраць у мяне кветку. І гэта правільна. Кветкі павінны жыць з тымі, хто іх ну хай не нарадзіў, але завёў. Кветку Алене падарыла сяброўка на дзень нараджэння, і таму сумленне не дазволіць мне сказаць, што мяне няма дома і што Алена не можа забраць кветку. Магчыма, я нават буду наведваць кветку, калі ён пераедзе.

Цяпер я ўсур’ёз пачынаю думаць пра тое, каб і сапраўды завесці сваю ўласную пакаёвую кветку, з якой мы будзем жыць доўга і шчасліва.

Трыпціх

Левы бок

Жэншчына зь вядром на галаве,

Вы каво удумалі пугаць ім?

Мы віць вам за эпатаж ня плацім,

Жэншчына зь вядром на галаве.

Вам ано ідзёт, я і ня спору,

Галаўной убор страйніт вас так!

Нет, ня каждаму прыдзёцца ўпору

Этат моды вычурный пусьцяк!

Мне нялоўка і аднаўрэменна больна,

Што ў вядрэ вы, а другіе без,

Што прычоскі локаны нявольна

Прыдавіл вядра пусцяшный вес.

Ваш партрэт ў сьціхах увекавечу,

Прама ў строчках эціх сахраню.

Прадзь валос, вядро і эту ўстрэчу,

І сьлязу пячальна ураню.

Сярэдзіна

Я, как братка Дунін-Марцінкевіч,

Тарашкевіч ваш мне не указ.

Ўместа правілаў забытай мовы

Мне майго народа вескі глас.

Напішу, ў аўтобусе как слышу,

Как па ціліфону гавару.

Пусць грамаціка таўпы мне пішчай —

Я затое словам не саўру.

Так крычаць у магазіне цёткі,

Вечарам ругаюцца дзядзькі,

Шчэ с утра паддаўшы добра водкі

І надзеўшы гразныя парткі.

Гаварат: «Вакс популі — вакс дэі»!

Па сакрэту пракрычу я вам:

З боку на бак круцяцца, шалея,

Багдановіч, Пушкін, Мандэльштам!

Правы бок

Місьцер Макл-кадл-дадл

П’ець ў гасьціннай чай «Ахмад»

І кладзець у чашку сахар

Трыццаць восем раз падрад.

— Місьцер Маклкадлдадл,

Ў галаве у вас — салата!

Вы ня бачыце, нібыта,

Ў вашым кубачку — ГАРБАТА!

— Гдзе гарбата?! Там гарбата?!

Што гарбата?! — стогнець сэр, —

Я сьпіну трымаю прама,

Я ж англійскі афіцэр!

— Місьцер, мне за вас няёмка,

Вы — дурное кенгуру!

Шчас нальлю на плеш вам кавы,

Вушы цукарам натру!

Красны дзень календара

«Первая Мінская пціцэфабрыка

Паздраўляет усех

         са сьветлым празьнікам

                                  Пасхі».

А?!

Какаво?!

Палучыць паздраўленне

                      ад пціцэфабрыкі!

Я савецкія пацерала навыкі,

А вот, на! Палучы

          паздраўленне па радзіва!

Яйкі пакрасіла? Не? Ну і дура!

Усе ж красяць краснай лукавай шалухой,

Парань з выбрытай, дзед —

         па возрасце лысаю галавой.

Пасха на первава мая, святая!

Красная пасха, пракцічаскі

          з лозунгамі, трудавая!

Картошку сеяць не магі, мама.

Ў дзень труда грэх трудзіцца,

          пасядзім дома.

Пціцэфабрыке первай спасіба скажам

За яйца, за патрасаюшчых курыц,

За чалавечаскае вніманіе.

Заўвагі

*…Цяпер, як млява я сачу

Сваіх няспешных думак ток,

Яны з’яўляюцца ўваччу —

Самотнай радасці глыток:

Душа лунае без клапот

І з імі водзіць карагод.

Уільям Уордсварт, «Блукаў я хмараю самотнай...» (пераклад з ангельскай Ганны Янкута).

Вярнуцца

* Маецца на ўвазе «які-небудзь шалік».

Вярнуцца

Рэдактар Алесь Пашкевіч

Вёрстка Веры Бохан

Дызайн вокладкі Nick Antipov

Мастак Наталля Зямчонак

Карэктар Алена Пятровіч

lit-bel.org